12.2.2. Ryzyko rynkowe

Organizując procesy zarządzania ryzykiem rynkowym Bank kieruje się zasadami i wymaganiami określonymi w uchwałach oraz rekomendacjach Komisji Nadzoru Finansowego, które dotyczą zarządzania ryzykiem rynkowym, w szczególności Rekomendacjami A oraz I.

Narzędzia i miary

W prowadzonej działalności Bank jest narażony na ryzyko rynkowe, czyli ryzyko niekorzystnej dla Banku zmiany bieżącej wyceny instrumentów finansowych znajdujących się w portfelach Banku, następującej w wyniku zmian czynników ryzyka rynkowego - stóp procentowych, kursów walutowych, cen papierów wartościowych, zmienności implikowanych instrumentów opcyjnych oraz spread’ów kredytowych. Bank identyfikuje ryzyko rynkowe na pozycjach zaliczanych do księgi handlowej wycenianych do wartości godziwej (metodą wyceny bezpośredniej lub metodą wyceny z modelu), które może się zmaterializować w postaci strat mających swoje odzwierciedlenie w wyniku finansowym Banku. Ponadto, Bank przypisuje ryzyko rynkowe pozycjom księgi bankowej, niezależnie od zasad kalkulacji wyniku na tych pozycjach, stosowanych na potrzeby sprawozdawczości rachunkowej. W szczególności, w celu odwzorowania ryzyka stóp procentowych produktów obszaru bankowości detalicznej i korporacyjnej o nieokreślonym terminie przeszacowania odsetek lub o stopach administrowanych przez Bank, stosuje się modele tak zwanych portfeli replikujących. W 2013 roku wprowadzono w Banku koncepcję modelowania kapitału, która została również odwzorowana w pomiarze ryzyka rynkowego na poziomie wewnętrznych struktur organizacyjnych Banku.  W 2014 roku zmodyfikowano koncepcję modelowania kapitału poprzez zmianę horyzontu inwestycyjnego z 3 lat do 5 lat oraz konwersję transz kwartalnych na transze miesięczne. Miary ryzyka rynkowego pozycji odsetkowych księgi bankowej są wyznaczane modelami wartości bieżącej (ang. NPV – Net Present Value). Kwantyfikacja ekspozycji na ryzyko rynkowe odbywa się przez pomiar wartości zagrożonej (ang. VaR - Value at Risk), a także wyznaczanie wartości testów warunków skrajnych.

Testy warunków skrajnych odzwierciedlają hipotetyczną zmianę bieżącej wyceny portfeli Banku, która nastąpiłaby wskutek wystąpienia tzw. scenariuszy stress testowych, czyli przyjęcia przez czynniki ryzyka wyszczególnionych skrajnych wartości w horyzoncie jednodniowym.

W testach warunków skrajnych wyodrębniony jest standardowy test warunków skrajnych wyznaczony dla standardowych czynników ryzyka: kursy wymiany walut, stopy procentowe, ceny akcji oraz ich zmienności, a także test warunków skrajnych, który obejmuje zmiany spread’ów kredytowych. W ten sposób określona została m.in. potrzeba pokrycia w analizach stres testowych niezależnego wpływu ryzyka bazowego (spread’u pomiędzy stopami obligacji rządowych oraz stopami IRS), na które wyeksponowany jest Bank z tytułu utrzymywania portfela obligacji Skarbu Państwa.

Wartość zagrożona mierzy potencjalną stratę wartości rynkowej (instrumentu finansowego, portfela, instytucji) taką, że prawdopodobieństwo jej osiągnięcia lub przekroczenia w zadanym horyzoncie czasowym jest równe zadanemu poziomowi tolerancji (ufności) przy założeniu utrzymywania niezmienionej struktury portfela przez określony okres czasu. W mBanku obliczana i limitowana jest jednodniowa wartość zagrożona przy 97,5% poziomie ufności. W marcu 2014 roku w kalkulacji VaR uwzględniony został dodatkowy czynnik ryzyka – spread kredytowy (spread kredytowy dla obligacji korporacyjnych oraz rządowych - w przypadku obligacji rządowych spread wyznaczany, jako różnica pomiędzy stawkami zerokuponowymi krzywej bondowej oraz swapowej) oraz zmianie uległa metodologia wyceny obligacji rządowych o stopie zmiennej na potrzeby pomiaru ryzyka celem uwzględnienia w wycenie efektu ryzyka bazowego pomiędzy stawkami krzywej bondowej i swapowej. W konsekwencji powyższych zmian część ryzyka (prezentowanego dotychczas, jako ryzyko stopy procentowej) związanego ze zmiennością spreadu pomiędzy krzywymi jest od marca prezentowana w kategorii VaR CS (ryzyko spreadu kredytowego). Spodziewany z tego tytułu wzrost miary ryzyka VaR, został uwzględniony w wartościach limitów ryzyka rynkowego, zatwierdzonych na rok 2014 dla mBanku oraz poszczególnych jednostek objętych limitowaniem ryzyka rynkowego.

Ryzyko rynkowe, w szczególności ryzyko stóp procentowych księgi bankowej, jest kwantyfikowane również przez wyznaczanie wartości zagrożonego dochodu odsetkowego (ang. EaR - Earnings at Risk) dla portfela bankowego.

Struktura organizacji procesu zarządzania ryzykiem rynkowym

Naczelną zasadą organizacji procesu zarządzania ryzykiem rynkowym jest oddzielenie funkcji monitoringu i kontroli ryzyka rynkowego od funkcji związanych z podejmowaniem i utrzymywaniem otwartych pozycji ryzyka rynkowego. Funkcje monitoringu i kontroli ryzyka rynkowego są realizowane przez Departament Ryzyka Rynków Finansowych (DRR) w obszarze zarządzania ryzykiem Banku, który jest nadzorowany przez Wiceprezesa Zarządu ds. Zarządzania Ryzykiem, podczas gdy operacyjne zarządzanie pozycjami ryzyka rynkowego odbywa się w Departamencie Rynków Finansowych (DFM), w Biurze Maklerskim (BM) oraz w Departamencie Skarbu (DS), które podlegają Wiceprezesowi Zarządu Banku odpowiedzialnemu za obszar rynków finansowych. BM jest jednostką organizacyjną Banku, która została wyodrębniona ze struktur DFM i prowadzi działalność operacyjną, koncentrując swoją aktywność na instrumentach finansowych podlegających obrotowi na Giełdzie Papierów Wartościowych (GPW).  Ze struktur DFM w 2014 roku wyodrębniony został Departament Emisji Papierów Dłużnych (DCM), który jest jednostką organizacyjną odpowiedzialną za emisję instrumentów dłużnych oraz zarządzanie pozycjami nieskarbowych papierów dłużnych pozostających w księdze bankowej. Ponadto, pozycje inwestycyjne wrażliwe na czynniki ryzyka są zarządzane w Departamencie Finansowania Strukturalnego i Mezzanine (DFS). DCM i DFS funkcjonują w obszarze Bankowości Korporacyjnej i Inwestycyjnej.

W celu ograniczenia ekspozycji na ryzyko rynkowe decyzjami Zarządu Banku (w odniesieniu do portfela Banku) oraz Komitetu Ryzyka Rynków Finansowych działającego w ramach Forum Ryzyka i Biznesu (w odniesieniu do portfeli jednostek biznesowych) ustanawiane są limity VaR, limity dotyczące wyników testów warunków skrajnych oraz limity (mające charakter liczb kontrolnych) dotyczące wielkości niedopasowania terminów przeszacowania.

Pomiar ryzyka Banku

Wartość zagrożona

W 2014 roku ryzyko rynkowe Banku mierzone wartością zagrożoną VaR (w horyzoncie jednodniowym, na poziomie ufności 97,5%) utrzymywało się na umiarkowanym poziomie w relacji do limitów VaR. Średnie wykorzystanie limitów wartości zagrożonej dla portfela Departamentu Rynków Finansowych (DFM), składającego się głównie z pozycji portfela handlowego wyniosło 33% (2,0 mln zł), dla portfela Biura Maklerskiego (BM) 15% (0,34 mln zł), natomiast dla portfela Departamentu Skarbu (DS), którego pozycje są klasyfikowane wyłącznie do portfela bankowego wyniosło 59% (26,1 mln zł) portfela bez modelowania kapitału oraz 55% (23,9 mln zł) w przypadku portfela z modelowaniem kapitału. Od marca 2014 roku limitowaniu podlegała również wartość zagrożona pozycji Departamentu Emisji Papierów Dłużnych (DCM). Średnio wykorzystany został on w 9% (0,3 mln PLN). Limit wartości zagrożonej pozycji Departamentu Finansowania Strukturalnego i Mezzanine (DFS) w akcjach notowanych na GPW był wykorzystany średnio w 72% (6,4 mln zł). W 2014 roku na wysokość wartości zagrożonej (VaR) portfela Banku miały wpływ w przeważającej mierze portfele instrumentów wrażliwych na stopę procentową oraz na wyodrębniony spread kredytowy – portfele skarbowych papierów dłużnych zarządzane przez DS na księdze bankowej oraz zarządzane przez DFM na pozycjach księgi handlowej łącznie z pozycjami wynikającymi z transakcji wymiany stóp procentowych. Drugim pod względem istotności wpływu na profil ryzyka Banku jest portfel akcji DFS, w którym istotnym czynnikiem ryzyka jest kurs akcji PZU, w związku z utrzymywaniem istotnej pozycji inwestycyjnej w akcjach tej spółki. Portfele DFM instrumentów wrażliwych na zmiany kursów walutowych, takich jak transakcje wymiany walut oraz opcje walutowe, a także ekspozycja portfeli BM na ryzyko cen akcji oraz na ryzyko zmienności implikowanych opcji giełdowych obracanych na GPW miały relatywnie mniejszy wpływ na profil ryzyka Banku.

W poniższych tabelach przedstawione zostały statystyki poziomów miar wartości zagrożonej za rok 2014 dla portfela mBanku:

 

 

w tys zł

2014

2013

31.12.2014

średnia

maks.

min.

31.12.2013

średnia

maks.

min.

VaR IR

16 457

14 693

19 081

8 122

15 155

16 034

22 806

6 774

VaR FX

937

348

1 162

95

212

348

1 196

73

VaR EQ

6 243

6 507

7 647

5 836

7 268

5 659

7 451

4 551

VaR CS

25 142

27 245

31 279

25 049

VaR

33 393

29 448

36 453

15 968

16 910

17 622

23 556

10 840

VaR IR – ryzyko stopy procentowej

VaR FX - ryzyko walutowe

VaR EQ – ryzyko akcyjne

VaR CS – ryzyko spreadu kredytowego

prev next

Testy warunków skrajnych

Poniższa tabela przedstawia wykorzystanie testów warunków skrajnych w 2014 roku:

 

w mln zł

2014

2013

31.12.2014

średnia

maks.

min.

31.12.2013

średnia

maks.

min.

Base stress test

93

85

130

44

52

70

109

46

CS stress test

705

699

760

634

643

851

1 104

621

Total stress test

798

784

888

684

694

921

1 198

689

Base stress test – standardowy test warunków skrajnych

CS stress test – test warunków skrajnych dla scenariuszy obejmujących zmiany spreadów kredytowych

Total stress test – całkowity test warunków skrajnych (suma standardowego testu warunków skrajnych i  test warunków skrajnych dla scenariuszy obejmujących zmiany spreadów kredytowych)

prev next

Średnie wykorzystanie limitów na wyniki testów warunków skrajnych dla Banku wyniosło w 2014 roku 50% (783,9 mln zł). Średnie wykorzystanie limitów na wyniki testów warunków skrajnych w 2014 roku wyniosło na portfelu DS bez modelowania kapitału 65% (618,9 mln zł), w przypadku z modelowaniem kapitału odpowiednio 59% (616,7 mln zł). Z kolei na portfelu DFM średnie wykorzystanie limitu wyniosło 30% (121,7 mln zł), a na portfelu BM 7% (0,8 mln zł), na portfelu DCM 25% (15,5 mln PLN), a na portfelu DFS 65% (32,7 mln PLN). Największą część prezentowanych wyników testów warunków skrajnych stanowi wartość testu z tytułu zmiany spreadu kredytowego dla portfeli obligacji skarbowych, ponieważ w scenariuszach stresowych uwzględniony został przeciętnie wzrost stóp procentowych o 100 punktów bazowych.

Ryzyko stopy procentowej portfela bankowego

W 2014 roku poziom ryzyka stopy procentowej portfela bankowego, mierzony wartością EaR - potencjalnym spadkiem dochodu odsetkowego w okresie 12 miesięcy, który nastąpiłby przy założeniu zmiany rynkowych stóp procentowych o 100 punktów bazowych w niekorzystnym kierunku  i przy założeniu utrzymywania niezmienionego portfela w tym okresie kształtował się na poziomie wartości zaprezentowanym w poniższej tabeli:

 

 

w mln zł

2014

2013

31.12.2014

średnia

maksimum

minimum

31.12.2013

średnia

maksimum

minimum

PLN

32,8

28,4

69,8

4,2

70,9

50,6

116,9

6,7

USD

1,0

1,4

4,0

0,2

1,0

1,2

2,3

0,1

EUR

4,5

6,6

12,6

1,4

7,2

6,5

10,0

1,8

CHF

13,3

0,8

15,7

0,0

0,5

0,4

0,6

0,2

CZK

2,3

4,2

8,5

2,2

4,6

5,6

7,4

3,0

prev next

Pomiar ryzyka rynkowego Grupy

Zasadnicze źródło ryzyka rynkowego Grupy stanowią pozycje zajmowane przez Bank. Poniższa tabela przedstawia statystyki poziomów miar wartości zagrożonej (przy poziomie ufności 97,5% dla jednodniowego okresu utrzymywania pozycji) Grupy mBanku w 2014 roku dla poszczególnych podmiotów należących do Grupy, w których zidentyfikowano pozycje ryzyka rynkowego (t.j. portfeli mBanku, mBanku Hipotecznego, mLeasingu, Domu Maklerskiego mBanku) oraz w rozbiciu na wartości zagrożone odpowiadające poszczególnym głównym rodzajom ryzyka – ryzyka stóp procentowych (VaR IR), ryzyka kursów walutowych (VaR FX),  ryzyka cen akcji/wartości indeksów (VaR EQ) oraz ryzyka spreadu kredytowego (VaR CS). Wartości miar VaR na koniec 2014 roku dla  prezentowane są w poniższej tabeli:

 

W tys. zł

Groupa mBanku

mBank

mBH

mLeasing

DM mBanku

VaR IR

15 119

14 693

75

436

8

VaR FX

357

348

26

108

20

VaR EQ

6 540

6 507

0

0

137

VaR CS

27 245

27 245

0

0

0

VaR średni

29 678

29 448

86

418

134

VaR max

36 718

36 453

251

627

171

VaR min

16 183

15 968

45

308

71

VaR

33 513

33 393

53

424

112

prev next

Dla porównania wartość zagrożona VaR na koniec roku 2013 na poziomie Grupy mBanku wyniosła 17 152 tys. zł, w tym dla mBanku –  16 910 tys. zł, dla mBanku Hipotecznego – 64 tys. zł, dla mLeasingu – 615 tys. zł oraz dla Domu Maklerskiego mBanku – 108 tys. zł.