4.4. Przewidywane tendencje w gospodarce w 2015 roku i ich wpływ na sektor bankowy

Zdaniem Głównego Ekonomisty mBanku rok 2015 powinien wiązać się z przyspieszeniem wzrostu gospodarczego – w ostatnim kwartale wzrost może przekroczyć 4%, a średnioroczne tempo wzrostu gospodarczego sięgnie 3,5%. W bieżącym roku głównym motorem wzrostu będzie w dalszym ciągu popyt wewnętrzny, aczkolwiek ciężar w ramach tej kategorii powinien przesunąć się w kierunku konsumpcji, przy nieco niższej dynamice inwestycji. Jest to związane z dalszym oddziaływaniem czynników korzystnych dla konsumpcji (dobry sentyment gospodarstw domowych, bardzo wysoki wzrost realnych dochodów do dyspozycji), przy jednoczesnym wygasaniu części czynników, które w 2014 roku wspierały wzrost inwestycji (efekt „nadganiania” opóźnionego popytu inwestycyjnego przedsiębiorstw).

W 2015 roku zobaczymy kolejne rekordy ujemnej inflacji (w lutym i marcu może ona spaść w opinii Głównego Ekonomisty aż do -1,5% w ujęciu rocznym), ale i również punkt zwrotny, przypadający najprawdopodobniej na przełom I i II kwartału. Tym niemniej, deflacja (rozumiana jako ujemna dynamika roczna inflacji) będzie polskiej gospodarce towarzyszyć co najmniej do lata. Oznacza to, że pierwszy raz w historii w ujęciu średniorocznym ceny konsumenckie spadną. Zapewni to Radzie Polityki Pieniężnej komfortowe warunki do kontynuacji serii cięć stóp procentowych – rozpocznie się ona najprawdopodobniej w marcu i sprowadzi główną stopę procentową NBP do poziomu 1,5% lub niżej (a więc 50 punktów bazowych niżej niż obecnie).

Kontynuacja ożywienia gospodarczego znajdzie odzwierciedlenie w kształtowaniu się agregatów monetarnych. Zdaniem Głównego Ekonomisty mBanku rok 2015 będą w tym obszarze kształtować następujące tendencje:

  • Proces akumulacji depozytów korporacyjnych będzie w 2015 roku postępował, odzwierciedlając poprawiające się wyniki finansowe przedsiębiorstw – tym bardziej prawdopodobne, że będzie mieć miejsce w otoczeniu przyspieszającego wzrostu gospodarczego. Zgodnie z aktualnymi prognozami Banku, dynamika depozytów przedsiębiorstw powinna sięgnąć 10% średnio w 2015 roku, w porównaniu do 7,8% odnotowanych w poprzednim roku.
  • Kredyty korporacyjne będą, w opinii Banku, w dalszym ciągu rosnąć w tempie szybszym od średniego tempa wzrostu akcji kredytowej w gospodarce. Jest to związane z wciąż dużymi potrzebami inwestycyjnymi przedsiębiorstw oraz korzystnymi warunkami udzielania kredytów (spadek stóp procentowych, łagodzenie kryteriów i warunków udzielania kredytów przez banki). Prognozowany średni wzrost wartości kredytów korporacyjnych na 2015 rok to 6,6% (wobec 4,7% średnio w 2014), przy czym największego wkładu powinny – podobnie jak w 2014 roku – dostarczyć kredyty o charakterze inwestycyjnym.
  • W odniesieniu do depozytów detalicznych, prognozy mBanku wskazują na stabilizację ich rocznej dynamiki w okolicy 10%. Gromadzeniu depozytów gospodarstw domowych sprzyjać będzie przede wszystkim dalsza poprawa sytuacji na rynku pracy i wzrost nominalnej bazy dochodowej gospodarstw domowych (konsekwencja wzrostu płac i niskiej inflacji). Możliwość osiągnięcia pewnego, stabilnego i wysokiego w ujęciu realnym zwrotu z oszczędności pozostanie również ważnym motywem wyboru depozytów jako głównej formy oszczędzania przez gospodarstwa domowe.
  • Wreszcie, kredyty detaliczne powinny zanotować w 2015 roku wyraźne wzrosty wolumenów. W przypadku kredytów hipotecznych, negatywny efekt Rekomendacji S (wymóg minimalnego wkładu własnego) powinien zostać więcej niż zrównoważony przez wpływ poprawiającego się sentymentu konsumentów. Również w odniesieniu do kredytu konsumenckiego, oczekuje się kontynuacji wzrostów wolumenów, choć efekty bazowe będą w II połowie roku zmniejszać dynamikę kredytów konsumpcyjnych.

Na polski sektor bankowy będzie również wpływać umocnienie się kursu franka szwajcarskiego wynikające z decyzji Szwajcarskiego Banku Narodowego (SNB) z 15 stycznia 2015 roku. Więcej na ten temat w podrozdziale „Wpływ aprecjacji franka szwajcarskiego na sytuację kredytobiorców, sektora bankowego i mBanku” w bieżącej sekcji.

Obok powyższych tendencji makroekonomicznych, sektor bankowy (w tym również mBank) będzie kształtowany w 2015 roku przez następujące uwarunkowania:

  • Niezależnie od skali dalszego luzowania polityki pieniężnej, sektor bankowy będzie musiał funkcjonować w otoczeniu najniższych w historii stóp procentowych. Będzie to stwarzać presję na wynik finansowy, związaną zarówno z niższymi przychodami odsetkowymi, jak i z wyższym kosztem pozyskania finansowania (konieczność utrzymywania wysokiego oprocentowania depozytów, zwłaszcza dla gospodarstw domowych). 
  • Kolejnym wyzwaniem dla sektora bankowego będzie podwyższenie składki do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG) – łączny koszt można szacować na 1,1 mld zł w pierwszym roku obowiązywania nowych zasad. Efekt tych zmian będzie potęgowany przez konieczność koncentracji wpłat w czasie (jednorazowo w I kwartale) oraz ryzyko dalszego zwiększenia składki w związku z trwającym programem sanacji Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych.
  • Presję na wynik finansowy sektora bankowego będzie również stwarzać zmniejszenie dochodów z tytułu obsługi kart płatniczych. Według szacunków Banku obniżenie stawki tzw. interchange dokonane w 2014 roku (z 1,3 do 0,5%) wiąże się ze spadkiem przychodów sektora bankowego o około 700 mln zł rocznie. Efekty dalszego obniżenia (z 0,5% do 0,3%) można szacować na około 200 mln zł rocznie. Zgodnie z oczekiwaniami Banku, w dłuższym okresie ten bezpośredni efekt będzie równoważony przez wzrost wolumenów transakcji.
  • Dalsze podwyższanie poziomu obowiązkowego wkładu własnego do kredytów hipotecznych (z 5 do 10%) będzie oddziaływać na sektor bankowy przede wszystkim przez ograniczenie popytu na kredyt ze strony gospodarstw domowych – podobnie, jak miało to miejsce w 2014 roku. Z drugiej strony, należy oczekiwać, że konieczność gromadzenia wkładu własnego będzie zwiększać skłonność do oszczędzania w sektorze gospodarstw domowych i, tym samym, stanowić czynnik wspierający napływ środków na depozyty, zapewniając bankom stabilne finansowanie akcji kredytowej. 
  • Mniejsze znaczenie będą z perspektywy makroekonomicznej mieć pozostałe zmiany w otoczeniu regulacyjnym, tj. ograniczenie możliwości sprzedaży ubezpieczeń przez banki, a także zmiany dotyczące kredytów konsumenckich (rozszerzenie możliwości upadłości konsumenckich i zaostrzenie tzw. ustawy antylichwiarskiej). Pierwsza z tych zmian może nieznacznie zwiększyć koszty funkcjonowania banków, druga w opinii Banku dotyka sektora bankowego w znacznie mniejszym stopniu niż innych instytucji kredytowych.

W poniższej tabeli podsumowano zmiany w otoczeniu rynkowym, regulacje oraz rekomendacje wydane przez Komisję Nadzory Finansowego, z którymi polski sektor bankowy będzie musiał się zmierzyć w 2015 roku, mogące mieć negatywny wpływ na jego wyniki finansowe:

 

 
Czynnik

Podsumowanie czynnika

Wpływ na główne
obszary Banku

TAK – czynnik ma wpływ na dany obszar

NIE – czynnik nie ma wpływu na dany obszar, bądź ma znikomy wpływ na dany obszar

Najniższe w historii stopy procentowe

W październiku 2014 roku Rada Polityki Pieniężnej (RPP) obniżyła referencyjną stopę procentową o 50 punktów bazowych (do 2,0%), dodatkowo obniżając stopę lombardową aż o 100 punktów bazowych (do 3,0%). Decyzja była podyktowana utrzymującą się poniżej celu inflacją (w II połowie roku wystąpiła deflacja) oraz spowolnieniem dynamiki aktywności gospodarczej. Na grudniowym posiedzeniu Rada Polityki Pieniężnej podtrzymała swoją październikową decyzję, oczekuje się jednak, że w 2015 roku mogą nastąpić kolejne obniżki.

 

Dochody

 

Koszty

 

Rezerwy na kredyty

red-triang  TAK

green-triang  Nie

green-triang  Nie

Niższy limit oprocentowania pożyczek i kredytów

Wraz z obniżeniem przez RPP stopy lombardowej o 100 punktów bazowych do 3,0%, maksymalne oprocentowanie nominalne oferowanych przez banki kredytów i pożyczek nie może przekraczać 12%. Wynika to z obowiązującej od 2006 roku tzw. Ustawy antylichwiarskiej, zgodnie z którą odsetki w ujęciu rocznym od kredytów i pożyczek nie mogą przekraczać czterokrotności stopy lombardowej Narodowego Banku Polskiego, czyli aktualnie 12%.

Dochody

 

Koszty

 

Rezerwy na kredyty

red-triang  TAK

green-triang  Nie

green-triang  Nie

Ograniczenie dochodów z obsługi kart płatniczych

Z dniem 1 lipca 2014 roku zaczęła obowiązywać nowelizacja Ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 roku o usługach płatniczych. Celem nowelizacji było uregulowanie podstawowych zasad funkcjonowania rynku krajowych transakcji płatniczych dokonywanych przy użyciu kart płatniczych. Zgodnie z nowelizacją, maksymalna stawka opłaty interchange nie mogła wynieść więcej niż 0,5% prowizji za transakcję kartą płatniczą. Oznacza to spadek z 1,2%-1,3% obowiązujących wcześniej prowizji. Z początkiem 2015 roku maksymalne stawki opłaty interchange zostaną obniżone do 0,2% oraz 0,3% wartości transakcji, odpowiednio kart debetowych oraz kredytowych.

 

 

Dochody

 

Koszty

 

Rezerwy na kredyty

red-triang  TAK

green-triang  Nie

green-triang  Nie

Wyższa składka do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego

W 2015 roku opłata roczna wzrosła z 0,1% do 0,189% 12,5-krotności sumy wymogów kapitałowych. Dodatkowo, wprowadzona w listopadzie 2013 roku opłata ostrożnościowa wzrosła z 0,037% do 0,05% 12,5-krotności sumy wymogów kapitałowych wyliczanych dla każdego z banków.

 

 

Dochody

 

Koszty

 

Rezerwy na kredyty

green-triang  NIE

red-triang  TAK

green-triang  NIE

Obowiązkowy wyższy wkład własny do kredytów hipotecznych

Począwszy od 2014 roku Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) zaostrzyła w nowej Rekomendacji S zasady przyznawania kredytów hipotecznych. Zgodnie z wytycznymi KNF, od stycznia 2014 roku wkład własny przy zakupie nieruchomości na kredyt wynosił co najmniej 5%, a z początkiem 2015 roku został on podwyższony do 10% wartości nieruchomości. Wysokość wkładu własnego będzie rosła co roku o 5%, aby w 2017 roku osiągnąć poziom 20%. Ponadto, wysokość wkładu będzie zależała od dodatkowego zabezpieczenia kredytu, a kredyt nie będzie mógł być zaciągnięty na dłużej niż 35 lat.

 

 

Dochody

 

Koszty

 

Rezerwy na kredyty

red-triang  TAK

green-triang  NIE

red-triang  TAK

Wprowadzenie dodatkowych ograniczeń w dystrybucji produktów ubezpieczeniowych przez banki

Zgodnie z Rekomendacją U, dotyczącą dobrych praktyk w zakresie bancassurance z czerwca 2014 roku, od 1 kwietnia 2015 roku banki zostaną zobligowane do zapewnienia klientowi swobody w zakresie wyboru zakładu ubezpieczeń. Bank nie może jednocześnie występować w roli ubezpieczającego i pośrednika ubezpieczeniowego, a wynagrodzenie banku z tytułu oferowania produktów ubezpieczeniowych ma być ustalane w odpowiedniej proporcji do wysokości ponoszonych przez bank kosztów.

 

 

Dochody

 

Koszty

 

Rezerwy na kredyty

red-triang  TAK

red-triang  TAK

green-triang  NIE

Upadłość konsumencka

Od 1 stycznia 2015 roku zaczęła obowiązywać nowelizacja Prawa upadłościowego i naprawczego, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zasadniczą zmianą, wynikającą z nowych przepisów, jest uproszczenie procedur dotyczących upadłości konsumenckiej. Konsument otrzymał łatwiejszy dostęp do procedury ogłoszenia upadłości w sytuacji nadmiernego zadłużenia. Będzie to nowa szansa dla osób, które popadły w kłopoty finansowe, w tym klientów banków posiadających kredyty.

 

 

Dochody

 

Koszty

 

Rezerwy na kredyty

red-triang  TAK

green-triang  NIE

red-triang  TAK

prev next

Wpływ aprecjacji franka szwajcarskiego na sytuację kredytobiorców, sektora bankowego i mBanku

15 stycznia 2015 roku Szwajcarski Bank Narodowy (SNB), po prawie 3 latach utrzymywania sztywnego kurs franka w stosunku do euro ogłosił decyzję o uwolnieniu kursu franka. Spowodowało to zdecydowane umocnienie waluty szwajcarskiej wobec euro i złotego. Jednocześnie SNB obniżył stopę procentową do
-0,75%, co przełożyło się na spadek stopy LIBOR CHF. Gwałtowna aprecjacja franka szwajcarskiego wpływa na budżety około 550 tysięcy gospodarstw domowych posiadających kredyty mieszkaniowe denominowane we frankach szwajcarskich oraz na sytuację finansową banków.

Komitet Stabilności Finansowej (KSF) na posiedzeniu w dniu 20 stycznia 2015 roku z udziałem przedstawicieli niektórych banków komercyjnych posiadających portfele walutowych kredytów hipotecznych o istotnej wartości, potwierdził, że pomimo relatywnie dużego udziału portfela kredytów mieszkaniowych we frankach szwajcarskich sektor bankowy jest stabilny i odporny na szoki zewnętrzne, w tym na znaczne zmiany kursu walutowego. Wartość portfela kredytów we frankach systematycznie spada na skutek ich spłacania. Wpływ aprecjacji franka szwajcarskiego na wysokość rat kapitałowo-odsetkowych należy oceniać przy uwzględnieniu spadku stopy LIBOR od momentu zaciągnięcia kredytu i wzrostu średnich dochodów gospodarstw domowych.

Podjęte zostały następujące ustalenia:

  • Uwzględnianie przez banki ujemnej stopy LIBOR w oprocentowaniu kredytów.
  • Zobowiązanie banków do niewysuwania żądań dodatkowego zabezpieczenia kredytu na skutek wzrostu zadłużenia kredytobiorcy w wyniku wzrostu kursu franka w stosunku do złotego. Jednocześnie, Komisja Nadzoru Finansowego zapowiedziała, że nie będzie wymagała od banków wprowadzania dodatkowych zabezpieczeń.
  • Zmniejszenie spreadów walutowych stosowanych przez banki.

KSF zarekomendował bankom stosowanie rozwiązań restrukturyzacyjnych dostosowanych do indywidualnych potrzeb i możliwości każdego klienta oraz ich dopasowanie do aktualnych warunków rynkowych.

Zbieżne z rekomendacjami KSF jest stanowisko Związku Banków Polskich (ZBP). ZBP zaproponował m.in., by banki uwzględniały ujemną stawkę LIBOR dla franka szwajcarskiego przy wyliczaniu oprocentowania rat kredytów, obniżenie na 6 miesięcy spreadu walutowego, oraz wydłużenie na wniosek klienta czasu spłaty kredytu we frankach lub jej okresowe zawieszenie.

28 stycznia 2015 roku swoje stanowisko przedstawiło Ministerstwo Gospodarki. Przedstawione rozwiązania zawierały rekomendacje dla banków i rekomendacje zmian prawnych i regulacyjnych. Rekomendacje dla banków były następujące:

  • Umożliwienie zainteresowanym kredytobiorcom bezprowizyjnej zamiany waluty kredytu z franka szwajcarskiego na złotówki po kursie równym średniemu kursowi NBP w dniu przewalutowania.
  • Wprowadzenie do czynnych umów tzw. wakacji kredytowych na okres do 3 lat (także dla kredytów złotowych) oraz wprowadzenie limitu wysokości raty na poziomie z końca 2014 roku.
  • Odstąpienie od żądania dodatkowego zabezpieczenia kredytu z tytułu zmian kursowych.

Rekomendacje zmian prawnych i regulacyjnych to:

  • Ograniczenie ryzyka kursowego kredytobiorcy.
  • Ograniczenie wprowadzania w czasie trwania umowy dodatkowych zabezpieczeń na wypadek zmian kursowych.
  • Zaprzestanie traktowania umorzenia części kredytu jako opodatkowanego przychodu po stronie kredytobiorcy.
  • Zaliczenie kosztów umorzenia do (podatkowych) kosztów uzyskania przychodu banków.
  • Wprowadzenie dla nowo zawartych umów limitu roszczeń z tytułu kredytu hipotecznego (udzielonego do 100% wartości nieruchomości) w wysokości wartości nieruchomości.
  • Wprowadzenie i upowszechnienie rozwiązań umożliwiających elastyczne reagowanie na zakłócenia w obsłudze kredytów (złotowych i walutowych).
  • Wprowadzenie rozwiązań na wypadek nadzwyczajnie trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy (złotowego i w walutach obcych).

mBank, honorując zapisy zawartych umów o kredyt hipoteczny we frankach szwajcarskich z oprocentowaniem opartym na marży i stawce LIBOR, stosuje zasadę, według której ujemna wartość stopy LIBOR CHF pomniejsza marżę kredytową. Ponadto Bank zawęził spread walutowy oraz zaproponuje klientom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej pakiet rozwiązań, polegających m.in. na wydłużeniu czasu trwania kontraktu, co pozwoli na utrzymanie raty kredytowej na poziomie zbliżonym do tego sprzed decyzji Szwajcarskiego Banku Narodowego. Wśród nowych rozwiązań znajduje się też możliwość przeniesienia hipoteki frankowej na nową nieruchomość.

Utrzymujący się na podwyższonym poziomie kurs franka szwajcarskiego będzie mieć umiarkowanie negatywny wpływ na wyniki finansowe Grupy mBanku w 2015 roku. Przyjmując do obliczeń kurs PLN/CHF na poziomie 4,20 na dzień 31 grudnia 2014 roku, wskaźniki kapitałowe Grupy mBanku byłyby o około 40 punktów bazowych niższe od obecnie raportowanych za wspomniany okres.

Mimo, że miesięczna rata znacznej większości kredytobiorców posiadających w mBanku zobowiązania we frankach szwajcarskich obniży się w porównaniu do grudnia 2014 roku dzięki ujemnej stawce LIBOR, Grupa mBanku może zanotować pewien wzrost odpisów z tytułu utraty wartości kredytów i pożyczek, spowodowany wzrostem wartości kredytów w stosunku do zabezpieczających je nieruchomości. Jednocześnie, obniżone spready walutowe dla klientów oraz nieznacznie opóźnione dostosowanie kosztów finansowania mBanku do negatywnej stawki LIBOR, w zestawieniu z szybszym dostosowaniem oprocentowania kredytów po stronie klientów i możliwym wzrostem konkurencji na rynku depozytów (niektórzy konkurenci mBanku mogą poszukiwać dodatkowej płynności w celu sfinansowania swojej ekspozycji w CHF poprzez instrumenty SWAP) będą miały niewielki negatywny wpływ na dochody mBanku w średnim okresie.

Poniższy wykres prezentuje rozkład liczby klientów z kredytami hipotecznymi we franku szwajcarskim według procentowej zmiany wysokości raty na dzień 29 stycznia 2015 w porównaniu do grudnia 2014 roku.