12. Główne kierunki zmian oraz podstawowe rodzaje ryzyka w działalności Grupy mBanku

12.1. Główne kierunki zmian w obszarze zarządzania ryzykiem

Grupa mBanku zarządza ryzykiem w oparciu o wymagania nadzorcze oraz najlepsze praktyki rynkowe, formułując strategie, polityki oraz wytyczne w zakresie zarządzania ryzykiem.

W Grupie mBanku role i zadania w zakresie zarządzania ryzykiem zorganizowano w oparciu o model trzech linii obrony:

  1. Pierwszą linię obrony stanowią segmenty biznesowe (Biznes), którego zadaniem jest uwzględnianie aspektów ryzyka przy podejmowaniu decyzji biznesowych.
  2. Druga linia obrony, obszar ryzyka (Ryzyko), udostępnia ramy metodologiczne i odpowiada za podejmowanie decyzji dotyczących ryzyka na wniosek Biznesu oraz za pomiar, limitowanie, monitorowanie i raportowanie rodzajów ryzyka podjętych przez Grupę. Ryzyko sprawuje niezależny nadzór nad pierwszą linią obrony.
  3. Trzecią linią obrony jest Audyt Wewnętrzny,dokonujący niezależnych ocen Biznesu i Ryzyka.

Obszar odpowiedzialności Ryzyka koncentruje się wokół następujących zagadnień, stanowiących filary wspierające zarządzanie strukturą organizacyjną:

  • Myślenie klientem - zrozumienie potrzeb klientów obszaru ryzyka.
  • Jedno ryzyko - zintegrowane podejście do zarządzania ryzykiem.
  • Ryzyko a stopa zwrotu – wspieranie segmentów biznesowych w procesie podejmowania decyzji oraz określanie przez Bank apetytu na ryzyko na bazie długoterminowej relacji ryzyka do stopy zwrotu.

Strategia „Jednego Banku”, która jest obecnie realizowana, została uzupełniona w 2013 roku o dodatkową inicjatywę, rozwijaną konsekwentnie w 2014 roku, zatytułowaną „Podejście do zarządzania ryzykiem”, za której realizację odpowiada Obszar Zarządzania Ryzykiem. Zakłada ona szereg projektów, podzielonych na pięć grup tematycznych:

  • Wzmocnienie dialogu biznes-ryzyko.
  • Przegląd definicji apetytu na ryzyko.
  • Usprawnienie procesu kredytowego.
  • Wzmocnienie kompetencji pracowników obszaru ryzyka.
  • Uproszczenie i integracja struktury IT obszaru ryzyka.

Obszar ryzyka jest kluczowym partnerem dla segmentów biznesowych i zarządu w tworzeniu trwałej wartości Banku oraz zapewnieniu, w perspektywie długoterminowej, równowagi pomiędzy oczekiwaną stopą zwrotu dla inwestorów i bezpieczeństwem Banku. Realizacja tych celów strategicznych wymaga zintegrowanego podejścia do ryzyka, kapitału, finansowania i zarządzania rentownością.

Konsekwencją powyższego były zarówno zrealizowana w roku 2014 aktualizacja Strategii Zarządzania Ryzykiem, jak i wdrożenie programu projektów „Apetyt na Ryzyko”.

W ramach wyżej wspomnianego programu zdefiniowano, z udziałem jednostek biznesowych banku, menedżerów i Zarządu program „Apetyt na Ryzyko”, odpowiednio go dokumentując poprzez zmiany wspomnianej Strategii, oraz wdrożenie kompleksowych, strategicznych zasad limitowania ryzyka, wraz z wielkościami limitów.

Ponadto w roku 2014 Bank dokonał aktualizacji strategii zarządzania ryzykiem kredytowym w obszarze detalicznym i korporacyjnym, strategii zarządzania ryzykiem rynkowym, płynności i operacyjnym.

Ponadto w minionym roku trwały prace nad wdrożeniem kompleksowej strategii zarządzania ryzykiem reputacyjnym, która została przyjęta przez Zarząd Banku w grudniu.

W 2014 roku Bank wdrożył proces Samooceny Efektywności Zarządzania Ryzykiem, który ma na celu identyfikację kluczowych ryzyk wbudowanych w procesy funkcjonujące w Banku oraz ocenę efektywności zarządzania nimi. W oparciu o wyniki Samooceny podejmowane są działania służące optymalizacji i usprawnianiu systemu zarządzania ryzykiem operacyjnym w Banku. Wdrożenie Samooceny zostało podzielone na dwa etapy. Realizacja pierwszego z nich nastąpiła w I półroczu 2014 roku, a jej wyniki zostały przyjęte przez Zarząd Banku we wrześniu 2014 roku.  Drugi etap ma zostać sfinalizowany do końca czerwca 2015 roku.

Wspierając projekty biznesowe obszar ryzyka brał udział w aktywnościach związanych z wdrożeniem platformy Orange Finanse zapewniając wdrożenie odpowiedniej polityki kredytowej oraz procesu kredytowego. W dalszym ciągu kontynuowana była współpraca obszaru ryzyka w ramach projektu współpracy z mBankiem Hipotecznym polegająca na transferze ekspozycji zabezpieczonych hipotecznie do mBanku Hipotecznego w ramach projektu emisji listów zastawnych (pooling). W obszarze korporacyjnym wdrażany jest nowy proces kredytowy ukierunkowany na znaczne zwiększenie efektywności. Zreorganizowano również pełną ścieżkę procesu kredytowego dla dużych klientów korporacyjnych, skracając okres oczekiwania na decyzję do 15 dni dla złożonych przypadków. Zmieniona została także matryca decyzyjna w sposób istotnie zwiększający decyzyjność organów Banku.

W banku realizowany jest projekt Information As An Asset (IAAA), którego celem jest przebudowa i integracja środowisk i metod zarządzania danymi w banku. Obszar ryzyka, jako jeden z liderów tej inicjatywy, aktywnie kształtuje projektowane rozwiązania, prowadząc jednocześnie prace związane z dostosowaniem architektury ryzyka pod kątem optymalnego wykorzystania produktów projektu.

Standardy regulacyjne Bazylei III

Od 1 stycznia 2014 roku na terenie Unii Europejskiej zaczęły obowiązywać nowe przepisy dotyczące wymogów ostrożnościowych dla banków, czyli Rozporządzenie CRR (Capital Requirement Regulation) oraz Dyrektywa CRD IV (Capital Requirement Directive IV) w sprawie warunków dopuszczenia banków do działalności i nadzoru ostrożnościowego, będące implementacją postanowień Bazylei III. Zmiany w ramach Bazylei III dotyczą w szczególności:

  • zaostrzenia wymogów kapitałowych poprzez określenie uniwersalnej definicji i składowych posiadanego przez banki kapitału oraz wprowadzenie wskaźnika kapitałowego określonego w stosunku do funduszy najwyższej jakości,
  • wprowadzenia wymogu w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka związanego z korektą wyceny kredytowej,
  • wprowadzenia wskaźnika dźwigni finansowej,
  • wprowadzenia dodatkowych buforów kapitałowych, m.in. kapitałowego bufora ochronnego, bufora antycyklicznego, bufora ryzyka globalnej instytucji o znaczeniu systemowym oraz bufora ryzyka systemowego,
  • określenia wymogów płynnościowych, mierzonych wskaźnikami LCR (Liquidity coverage ratio) i NSFR (Net stable funding ratio).

Zmiany regulacyjne mają służyć przede wszystkim ochronie systemu kapitałowego banków przed negatywnymi konsekwencjami faz kryzysu i depresji w cyklach finansowych.

Nowe przepisy regulacyjne z zakresu Dyrektywy CRD IV wymagają implementacji do prawodawstwa krajowego, natomiast Rozporządzenie CRR obowiązuje bezpośrednio od 1 stycznia 2014 roku, bez konieczności przystosowania prawodawstwa krajowego do jego wymogów.

Prace dostosowawcze do nowych standardów regulacyjnych prowadzone w Grupie mBanku zostały opisane w Skonsolidowanym Sprawozdaniu Finansowym Grupy mBanku według MSSF za 2014 rok.

12.2. Podstawowe rodzaje ryzyka w działalności Grupy mBanku

Zarząd Banku podejmuje działania mające na celu zapewnienie, iż Bank zarządza wszystkimi istotnymi rodzajami ryzyka, wynikającymi z realizacji przyjętej strategii biznesowej.

W ramach funkcjonującego w Grupie procesu inwentaryzacji ryzyka, realizowanego na podstawie zasad określonych w ICAAP (ang. Internal Capital Adequacy Assessment Process, proces oceny adekwatności kapitału wewnętrznego), zidentyfikowano w działalności Grupy w 2014 roku następujące istotne rodzaje ryzyka:

12-2-ryzyko

mBank, w ramach procesu ICAAP, monitoruje wszystkie powyższe rodzaje ryzyka. Z uwagi na specyfikę oraz charakterystykę portfela, w niniejszym rozdziale zostaną przedstawione zasady związane z procesem monitorowania ryzyka kredytowego, operacyjnego, płynności, rynkowego w księdze handlowej i stopy procentowej księgi bankowej w ramach Grupy mBanku, w oparciu o miary ryzyka stosowane w mBanku, przy równoczesnym uwzględnieniu różnic wynikających z rodzaju i skali działalności realizowanej przez Grupę.

12.2.1. Ryzyko kredytowe

Organizując procesy zarządzania ryzykiem kredytowym Bank kieruje się zasadami i wymaganiami określonymi w uchwałach i rekomendacjach Komisji Nadzoru Finansowego oraz rozporządzenia CRR/CRD IV, które dotyczą zarządzania ryzykiem kredytowym, w szczególności Rekomendacją S.

Narzędzia zarządzania ryzykiem kredytowym

Ocena ryzyka kredytowego związanego z finansowaniem klientów Grupy przeprowadzana jest w oparciu o wspólne modele statystyczne stworzone na potrzeby stosowania metody AIRB (ang. Advanced Internal Rating-Based, czyli metody zaawansowanych ratingów wewnętrznych), ujednolicone narzędzia i bazuje na wspólnych definicjach pojęć i parametrów stosowanych w procesie zarządzania i oceny ryzyka kredytowego. Bank dba o utrzymanie ich spójności na poziomie Grupy.

Grupa stosuje odrębne modele dla różnych segmentów klientów. Zasady jednoznacznego przyporządkowywania klientów do danego systemu są uregulowane w przepisach wewnętrznych Grupy.

Zarówno Bank, jak i spółki Grupy w procesie zarządzania ryzykiem kredytowym wykorzystują podstawowe miary ryzyka zdefiniowane w metodzie AIRB (default: niewykonanie zobowiązania):

  • PD (ang. Probability of Default) – prawdopodobieństwo zdarzenia default (%)
  • LGD (ang. Loss Given Default) – względna strata w przypadku zdarzenia default (%)
  • EAD (ang. Exposure at Default) – ekspozycja w momencie zdarzenia default (kwota)
  • EL (ang. Expected Loss) – oczekiwana strata w wyniku zdarzenia default (kwota), także miary pokrewne, takie jak:
  • RD (ang. Risk Density) – względna oczekiwana strata, stosunek EL do EAD (%)
  • LAD (ang. Loss at Default) – strata w przypadku PD=100% (kwota).

W procesie decyzyjnym, na potrzeby raportowania oraz komunikacji z jednostkami biznesowymi parametry PD oraz EL są wyrażane w języku klas ratingowych, których definicje (tzw. Masterskala) są jednolite w całej Grupie Commerzbanku.

W procesie zarządzania ryzykiem kredytowym Bank przywiązuje również wagę do oceny ryzyka straty nieoczekiwanej. Oszacowania kapitału na pokrycie strat nieoczekiwanych wykonywane są przy założeniu poziomu ufności równego 99,91%. W tym celu Bank wykorzystuje:

  • RWA (ang. Risk Weighted Assets) – wartość aktywów ważonych ryzykiem, na podstawie której obliczany jest, w ramach metody AIRB, tzw. kapitał regulacyjny na pokrycie ryzyka kredytowego (straty nieoczekiwanej).

W zarządzaniu ekspozycjami kredytowymi zabezpieczonymi hipotecznie, dla różnych typów nieruchomości i rodzajów produktów, Grupa wykorzystuje wskaźnik LtV (ang. Loan to Value), określający relację kwoty kredytu do wartości rynkowej (lub bankowo-hipotecznej) nieruchomości stanowiącej jego zabezpieczenie.

Miara ta, ze względu na jej prostotę, jest powszechnie wykorzystywana w komunikacji z klientami oraz przy konstrukcji „siatek cenowych” dla produktów kredytowych. 

Dodatkowym narzędziem oceny ryzyka kredytowego są testy warunków skrajnych, które uzupełniają pomiar ryzyka metodą kredytowej wartości zagrożonej. Analizy wpływu warunków skrajnych na wartość kapitału ekonomicznego na pokrycie ryzyka kredytowego przeprowadzane są co kwartał.

Testy warunków skrajnych dla ryzyka kredytowego mają dwa niezależne wymiary analizowane zarówno oddzielnie, jak i łącznie:

  • Analizę wrażliwości wskazań modelu ECVaR na założenia dotyczące zjawisk kredytowych
    (np. korelacja) – są to tzw. testy parametryczne.
  • Analizę skrajnych wielkości strat kredytowych przy założeniu niekorzystnej sytuacji makroekonomicznej – są to tzw. testy makroekonomiczne, w których model ekonometryczny prognozuje wielkości parametrów wsadowych do modelu kapitału ekonomicznego (PD, LGD) na bazie założeń Głównego Ekonomisty odnośnie kształtowania się parametrów makroekonomicznych w przypadku scenariusza negatywnego rozwoju sytuacji gospodarczej. Parametry ryzyka skonstruowane według powyższego scenariusza są podstawą wyliczeń kapitału ekonomicznego zarówno przed, jak i po uwzględnieniu założeń testów parametrycznych.

Oprócz wymienionych wyżej narzędzi, stosowanych zarówno w obszarze korporacyjnego, jak i detalicznego ryzyka kredytowego w Grupie, stosowane są narzędzia specyficzne dla tych obszarów.

W obszarze korporacyjnego ryzyka kredytowego przy szacowaniu poziomu maksymalnego zaangażowania na klienta / grupę podmiotów powiązanych, Grupa korzysta z miar mitygujących ryzyko kredytowania:

  • MBPZO (Maksymalny Bezpieczny Poziom Zaangażowania Ogółem), określający pułap zadłużenia finansowego podmiotu w instytucjach finansowych, wyliczony na podstawie stosowanej przez Bank metodologii, zatwierdzony przez właściwy organ decyzyjny Banku.
  • LG (Limit Generalny), określający akceptowalny z punktu widzenia Grupy poziom obciążonego ryzykiem kredytowym zaangażowania finansowego na klienta/grupę podmiotów powiązanych, zaakceptowany przez właściwy organ decyzyjny Banku. LG obejmuje limit strukturyzowany oraz produkty udzielone poza limitem strukturyzowanym – uwzględniając ekspozycje zarówno Banku, jak i spółek Grupy.

W celu minimalizacji ryzyka kredytowego Grupa stosuje szeroki katalog zabezpieczeń produktów kredytowych umożliwiający również aktywne zarządzanie wymogiem kapitałowym. W ocenie jakości zabezpieczeń produktów obciążonych ryzykiem mBank i mLeasing stosują wskaźnik MRV (ang. Most Realistic Value), odzwierciedlający pesymistyczny wariant odzysku wierzytelności z zabezpieczenia w drodze wymuszonej sprzedaży.

Ponadto, w procesie decyzyjnym oraz dla potrzeb oceny dochodowości klienta w systemie CRM stosowany jest wskaźnik RAROC (ang. Return on Risk Adjusted Capital), tzn. zwrot na kapitale zaangażowanym w produkty ryzyka.

Konstrukcja miar w obszarze detalicznego ryzyka kredytowegoodzwierciedla charakter tego segmentu klientów, a w przypadku miar portfelowych - wysoką granulację portfela kredytowego:

  • DtI (ang. Debt-to-Income) – relacja miesięcznych obciążeń kredytowych do dochodu netto gospodarstwa domowego. Wskaźnik ten stosowany jest dla klientów indywidualnych.
  • DPD (ang. Days-Past-Due) – rodzina portfelowych miar ryzyka, opartych na okresie opóźnienia w spłacie (np. sztukowy/kwotowy udział w portfelu kontraktów z opóźnieniem w zakresie 31-90 dni).
  • Wskaźniki vintage, pokazujące jakość kohort kredytów uruchomionych w określonym przedziale czasu (np. w kolejnych kwartałach) w różnych fazach życia – wskaźniki te bazują na okresie DPD.
  • RC LLP (ang. Risk Cost LLP) – koszt ryzyka dla (segmentu) portfela kredytowego tzn. stosunek przyrostu odpisów na straty kredytowe do salda pracującego portfela.
  • Wskaźniki roll-rates, mierzące migracje kontraktów pomiędzy różnymi przedziałami opóźnień (1-30, 31-60, 61-90 DPD etc.).

Forum Biznesu i Ryzyka Grupy mBanku

W procesie zarządzania ryzykiem kredytowym Bank przykłada bardzo dużą wagę do komunikacji pomiędzy Pionem Zarządzania Ryzykiem oraz Pionami Biznesowymi. W roku 2014 powołane zostały Fora Biznesu i Ryzyka Grupy mBanku jakooficjalna platforma decyzyjno-informacyjna dla obszaru zarządzania ryzykiem i linii biznesowych Grupy.

Forum Biznesu i Ryzyka tworzą następujące organy:

  1. Komitet Ryzyka Bankowości Detalicznej,
  2. Komitet Ryzyka Bankowości Korporacyjnej i Inwestycyjnej,
  3. Komitet Ryzyka Rynków Finansowych.

W skład tych komitetów wchodzą przedstawiciele linii biznesowych i właściwych departamentów zarządzania ryzykiem.

Każdy komitet jest odpowiedzialny za wszystkie rodzaje ryzyka powstające wskutek prowadzenia działalności przez daną linię biznesową oraz wykonuje następujące zadania:

  • Omawianie i podejmowanie decyzji dotyczących:
    • wprowadzania nowych produktów/instrumentów,
    • zasad zarządzania ryzykiem produktów/instrumentów, które są lub mają być oferowane przez linie biznesowe,
    • apetytu na ryzyko linii biznesowych, np. zatwierdzania limitów ryzyka określonych dla linii biznesowych,
    • zatwierdzania polityki ryzyka dla poszczególnych segmentów klientów,
    • segmentów klientów pożądanych z punktu widzenia oczekiwanej struktury portfela ryzyka,
    • priorytetów i kierunków zmian organizacji procesów i narzędzi oceny ryzyka,
  • Wzajemna wymiana informacji o realizowanych i planowanych działaniach i projektach, w tym planach sprzedażowych i ich realizacji, kampaniach sprzedażowych, zmianach w modelach ryzyka itp.
  • Monitorowanie, na podstawie przedkładanych raportów i informacji:
    • jakości i efektywności portfeli linii biznesowych obciążonych ryzykiem,
    • ryzyka operacyjnego i innych rodzajów ryzyka niefinansowego,
    • jakości danych wykorzystywanych w procesach zarządzania ryzykiem,
    • wczesnych symptomów ryzyka, oraz
    • uzgadnianie środków prewencyjnych lub naprawczych.

Strategia ryzyka kredytowego - Bankowość Korporacyjna i Inwestycyjna

Strategia Grupy w zakresie zarządzania korporacyjnym ryzykiem kredytowym jest istotnie powiązana ze Strategią „Jednego Banku” i ma na celu zacieśnienie współpracy w obszarze pomiaru i zarządzania ryzykiem kredytowym oraz bezpieczne określenie poziomu apetytu na ryzyko. Uzupełnieniem Strategii, zgodnie z założeniami procesu ICAAP, są szczegółowe polityki kredytowe i procedury bankowe zarówno w Banku, jak i w spółkach Grupy generujących ryzyko kredytowe, które mają wpływ na jakość zarządzania korporacyjnym ryzykiem kredytowym. Implementacja jednolitych miar ryzyka i procesów kontroli ryzyka na poziomie Grupy odbywa się ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki działalności poszczególnych spółek Grupy. Bank dba przy tym o to, by proces ten nie miał negatywnego wpływu na relacje z klientami.

Zróżnicowane podejście do klientów korporacyjnych jest uzależnione od poziomu ryzyka klienta mierzonego wartością PD i stopniem koncentracji ryzyka kredytowego mierzonym wartością LaD ustalanych dla klienta lub grupy podmiotów powiązanych, z uwzględnieniem zaangażowania w spółkach Grupy.

System podejmowania decyzji kredytowych jest zgodny ze Strategią Zarządzania Korporacyjnym Ryzykiem Kredytowym oraz przyjętymi zasadami Polityki Ryzyka Kredytowego. Poziom kompetencji decyzyjnych określony jest w postaci macierzy decyzyjnej. Na jej podstawie, w zależności od EL ratingu oraz łącznego zaangażowania klienta/podmiotów powiązanych kapitałowo, ustalany jest szczebel organu decyzyjnego odpowiedzialnego za decyzję kredytową.

Bank wielopłaszczyznowo zarządza ryzykiem kredytowym i procesem operacyjnym zintegrowanym w ramach Grupy. Wsparciem w zarządzaniu ryzykiem jest analiza struktury portfela kredytowego Grupy i wynikające z niej formalne limity, zalecenia i rekomendacje dotyczące angażowania się Grupy w wybrane firmy, sektory gospodarki i rynki geograficzne. Dla celów bieżącego zarządzania ryzykiem kredytowym i określeniem ryzyka koncentracji, Bank kwartalnie dokonuje analizy portfelowej z wykorzystaniem macierzy sterującej uwzględniającej PD rating oraz LAD. 

W celu ograniczenia ryzyka wynikającego z działalności kredytowo-gwarancyjnej, Bank dokonuje klasyfikacji i prowadzi monitoring produktów obciążonych ryzykiem kredytowym. W Grupie tworzone są odpisy aktualizujące i rezerwy celowe zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej. Bank dokonuje również kwartalnego monitoringu portfela kredytowego z uwzględnieniem analizy dynamiki zmian wielkości i segmentacji (branże) portfela kredytowego, ryzyka klienta (analiza PD rating), jakości zabezpieczenia ekspozycji kredytowych, skali zmian EL, Risk Density oraz ekspozycji w kategorii default. 

W obszarze korporacyjnym, Grupa dąży do unikania koncentracji w branżach i sektorach, w których ryzyko kredytowe uznawane jest za zbyt wysokie. Przy określaniu akceptowalnego poziomu ryzyka, uwzględniana jest segmentacja rynku i limity koncentracji na branże. Stosując się do wydanej przez KNF Rekomendacji S, Bank wyodrębnił portfel ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie, nie tylko w obszarze Bankowości Detalicznej, ale także Korporacyjnej. W zakresie zarządzania ryzykiem portfela ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie (EKZH), Bank koncentruje się na jak najlepszym ukształtowaniu struktury tego portfela pod względem jakości (ratingu), walut, regionów kraju, terminów zapadalności i rodzajów nieruchomości. Podstawowe zasady zarządzania ryzykiem EKZH w obszarze Bankowości Korporacyjnej i Inwestycyjnej, profil ryzyka, podział odpowiedzialności, zasady wyznaczania limitów wewnętrznych i zasady raportowania są określone w „Polityce Zarządzania Ryzykiem ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie w mBanku S.A.”.

Strategia ryzyka kredytowego - Bankowość Detaliczna

Działalność kredytowa w obszarze bankowości detalicznej jest jednym z kluczowych segmentów modelu biznesowego Grupy, zarówno z punktu widzenia udziału w strukturze aktywów, jak i kontrybucji do wyniku finansowego.

Detaliczna oferta kredytowa Banku obejmuje szerokie spektrum produktów finansujących potrzeby osób fizycznych (OF) oraz małych firm (MF). Zakres i konstrukcja tej oferty wynika ze Strategii „Jednego Banku”, zgodnie z którą produkty kredytowe, w powiązaniu z nowoczesną platformą transakcyjną oraz produktami oszczędnościowymi i ubezpieczeniowymi, stwarzają klientowi możliwość zaspakajania wszelkich potrzeb finansowych w ramach Grupy.

Oprócz rynku polskiego, produkty kredytowe Bankowości Detalicznej są oferowane (od 2007 roku) za pośrednictwem oddziałów zagranicznych Banku (OZ) w Republice Czeskiej oraz na Słowacji, w ramach modelu bankowości internetowej, analogicznego do funkcjonującego w Polsce (pod marką „mBanku”) od 2000 roku. Udział portfela ekspozycji oddziałów zagranicznych stanowił na koniec 2014 roku (w ujęciu wartościowym) około 7% całego portfela detalicznego. Bank dąży do zachowania spójności polityki zarządzania ryzykiem kredytowym między rynkami, a różnice w konkretnych regułach lub wartościach parametrów wynikają bądź ze specyfiki lokalnego rynku, bądź z innych założeń strategii biznesowych i są każdorazowo akceptowane przez Komitet Ryzyka Bankowości Detalicznej.

Z uwagi na wysoką granulację ekspozycji kredytowych (ponad 1,9 mln aktywnych kredytów) proces zarządzania ryzykiem kredytowym w obszarze detalicznym oparty jest na podejściu portfelowym. Jest to odzwierciedlone w statystycznym charakterze modeli oceny ryzyka, w tym modeli spełniających regulacyjne wymogi zaawansowanej metody wewnętrznych ratingów (AIRB). Parametry tej metody (PD, LGD, EL) wykorzystywane są w szerokim zakresie, zarówno w celu szacowania wymogów kapitałowych, jak i przy ustalaniu kryteriów akceptacyjnych, warunków transakcji oraz w obszarze raportowania ryzyka.

Ponadto, zarządzanie ryzykiem kredytowym w obszarze detalicznym charakteryzuje się następującymi cechami:

  • Wysokim stopniem standaryzacji i automatyzacji procesu kredytowego, w tym procesu decyzyjnego, zarówno na etapie akwizycji, obsługi posprzedażowej, jak i windykacji.
  • Niskim (w porównaniu z bankowością korporacyjną) poziomem uznaniowości w procesie decyzyjnym (m.in. brakiem możliwości uznaniowych korekt oceny ratingowej klienta).
  • Dostosowaniem systemu kompetencji decyzyjnych do masowego charakteru akwizycji, w tym dopuszczeniem dla wybranych transakcji decyzji automatycznych
  • Rozbudowanym systemem raportowania ryzyka, wykorzystującym portfelowe techniki analizy jakości ekspozycji kredytowych, w tym analizy koszykowe (vintage) oraz analizy przepływów ekspozycji pomiędzy pasmami opóźnień (days-past-due).

W ramach podejścia portfelowego poszczególne ekspozycje klasyfikowane są (niezależnie dla każdego rynku) do segmentu ML (produkty zabezpieczone hipotecznie) oraz NML (produkty niezabezpieczone lub posiadające inne zabezpieczenie). Dodatkowo, w ramach tych segmentów wyróżnione są kredyty dla osób fizycznych (ML OF, NML OF) oraz dla klientów firmowych (ML MF, NML MF). Segmentacja spełnia dwie zasadnicze funkcje:

  • Zapewnia właściwe przyporządkowanie metod oceny ryzyka (modeli, procedur, wymagań dokumentowych) do profilu ryzyka klienta, poziomu ekspozycji oraz wymogów biznesowych.
  • Definiuje homogeniczne podportfele transakcji, co pozwala na adekwatną ilościową ocenę ich jakości w kontekście realizowanej marży przychodowej.

Głównym punktem odniesienia w procesie zarządzania ryzykiem kredytowym w obszarze detalicznym jest apetyt na ryzyko zdefiniowany w powiązaniu ze Strategią „Jednego Banku”, która zakłada:

  • Optymalizację struktury bilansu pod kątem dochodowości i finansowania, poprzez ograniczenie tempa wzrostu portfeli kredytowych o długich terminach zapadalności (niskomarżowych), przy jednoczesnym wsparciu wzrostu kredytów krótkoterminowych (wysokomarżowych).
  • Rozwój długoterminowych źródeł finansowania działalności kredytowej Grupy poprzez emisje listów zastawnych na bazie detalicznych kredytów hipotecznych.

Uwzględniając powyższe założenia, ogólna zasada stanowiąca podłoże strategii Grupy dotyczącej sprzedaży kredytów to adresowanie oferty do klientów posiadających ugruntowane relacje z Bankiem albo adresowanie jej do nowych klientów, dla których kredyt jest produktem otwierającym długoterminową relację charakteryzującą się wysokim poziomem transakcyjności. Tym samym w obszarze kredytów NML Bank będzie nadal koncentrował się na kredytowaniu klientów wewnętrznych, charakteryzujących się wysoką wiarygodnością kredytową, równolegle podejmując systematyczne działania w kierunku zwiększenia akwizycji klientów zewnętrznych. Ponadto bank rozwija w ramach strategicznej współpracy z jednym z największych operatorów telekomunikacyjnych portfel NML związany z obsługa klientów projektu Orange Finanse. W celu redukcji ryzyka związanego z otwieraniem się na nowych klientów, w kształtowaniu polityki kredytowej Bank stosuje m. in. technikę testów kredytowych, a także intensywnie rozwija system prewencji przeciw-wyłudzeniowej. 

W stosunku do kredytów długoterminowych (segment kredytów hipotecznych - ML) Bank utrzymuje konserwatywną politykę oceny wiarygodności i zdolności kredytowej kredytobiorców, kompensującą wyższe prawdopodobieństwo materializacji ryzyka systematycznego w okresie spłaty kredytu. Mając na uwadze m.in. obecne środowisko bardzo niskich stóp procentowych, Bank przykłada szczególną wagę do stosowania w ocenie zdolności kredytowej długookresowych szacunków stopy procentowej.

W przypadku kredytów hipotecznych dla osób fizycznych, w celu ograniczenia ryzyka związanego ze spadkiem wartości zabezpieczenia hipotecznego w stosunku do wartości ekspozycji kredytowej, Bank kieruje swoją ofertę kredytową głównie do klientów nabywających nieruchomości zlokalizowane w rejonach dużych aglomeracji miejskich.

Począwszy od 2014 roku Bank wprowadził zmiany dotyczące zasad kredytowania hipotecznego (głównie charakteryzujące się wzrostem restrykcyjności) przewidziane w Rekomendacji S, w tym stopniową redukcję maksymalnej wartości parametru LtV oraz wymóg zgodności waluty kredytu z walutą dochodu kredytobiorcy. Więcej o Rekomendacji S w sekcji 4.6. Zmiany w rekomendacjach Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) oraz aktach prawnych dotyczących banków.

Zmiany te sprzyjają zapoczątkowanemu w IV kwartale 2013 roku programowi współpracy mBanku z mBankiem Hipotecznym w kwestii udzielania kredytów hipotecznych dla osób fizycznych. Zgodnie z założeniami, portfel detalicznych kredytów hipotecznych mBanku Hipotecznego jest finansowany nowymi emisjami listów zastawnych.

W procesie zarządzania ryzykiem kredytowym Bank przykłada bardzo dużą wagę do komunikacji pomiędzy Pionem Zarządzania Ryzykiem oraz Pionem Bankowości Detalicznej. Funkcjonujący od 2010 roku Komitet Ryzyka Bankowości Detalicznej pełni rolę platformy podejmowania decyzji oraz dialogu pomiędzy obydwoma Pionami. Swoim zakresem od 2014 Komitet obejmuje  nie tylko ryzyko kredytowe, ale również wszelkie ryzyka wtórne wynikające z podejmowania ryzyka kredytowego (ryzyko reputacyjne, prawne, operacyjne, jakości danych itp.).

Jakość portfela kredytowego

Na dzień 31 grudnia 2014 roku, wśród kredytów i pożyczek (brutto) udzielonych klientom, należności z utratą wartości pozostały na poziomie 6,4% na koniec 2014 roku. Rezerwa utworzona na należności od klientów wzrosła z 2 371,4 mln zł na koniec grudnia 2013 roku do 2 790,8mln zł na koniec 2014 roku, przy czym nastąpił spadek rezerwy na poniesione nieujawnione straty (Incured but Not Idenified - IBNI) z 256,6 mln zł do 242,4 mln zł w omawianym okresie.

Poziom pokrycia należności, które utraciły wartość rezerwami wzrósł z 47,8% na koniec 2013 roku, do 51,9% na koniec 2014 roku.

Do celów pomiaru utraty wartości, Bank stosuje parametry ryzyka kredytowego oparte na pochodzących z metodyki AIRB.

Sposób rozpoznania wystąpienia przesłanki niewykonania zobowiązania (default) bazuje na wszelkich dostępnych danych kredytowych klienta i obejmuje wszystkie jego zobowiązania wobec Banku.

W 2014 zaangażowanie Grupy wzrosło o prawie 10%, przy czym dla portfela korporacyjnego niemal 70% przyrostu generowane było przez podmioty zależne. Wyłączając podmioty zależne, wzrost zaangażowania przypada głownie na segment K2 (13,8%). W portfelu detalicznym na wzrost zaangażowania wpłynęła rekordowa sprzedaż NML w wysokości 4,4 mld zł (+17% YoY) oraz 3,3 mld zł udzielonych hipotek (+58% YoY).

Poniższe zestawienie przedstawia jakość portfela kredytowego Grupy mBanku na koniec grudnia 2014 roku w porównaniu z końcem grudnia 2013 roku.

 

 

Jakość portfela kredytowego Grupy mBanku

31.12.2014

31.12.2013

w mln zł

w mln zł

Należności od klientów - zaangażowanie brutto ogółem

77 373,19

70 581,80

Należności bez utraty wartości

72 458,58

66 158,10

Należności, które utraciły wartość

4 914,61

4 423,70

Udział w portfelu należności, które utraciły wartość w %

6,35%

6,30%

 

 

 

Rezerwa utworzona na należności od klientów

2 790,84

2 371,40

Rezerwy utworzone na należności bez utraty wartości

242,40

256,6

Rezerwy na należności, które utraciły wartość

2 548,44

2 114,80

 

 

 

Współczynnik pokrycia rezerwami należności, które utraciły wartość

51,85%

47,80%

Współczynnik pokrycia rezerwami całego portfela kredytowego

3,61%

3,40%

 

 

 

Klienci indywidualni - zaangażowanie brutto

41 560,48

38 307,90

Należności bez utraty wartości

38 692,05

35 949,10

Należności, które utraciły wartość

2 868,42

2 358,80

Udział w portfelu należności, które utraciły wartość w %

6,90%

6,20%

 

 

 

Klienci korporacyjni - zaangażowanie brutto

32 841,05

29 475,30

Należności bez utraty wartości

30 794,86

27 410,40

Należności, które utraciły wartość

2 046,19

2 064,90

Udział w portfelu należności, które utraciły wartość w %

6,23%

7,00%

 

 

 

Pozostali klienci - zaangażowanie brutto

2 971,67

2 798,60

Należności bez utraty wartości

2 971,67

2 798,60

Należności, które utraciły wartość

 

-

Udział w portfelu należności, które utraciły wartość w %

0,00%

0,00%

prev next

12.2.2. Ryzyko rynkowe

Organizując procesy zarządzania ryzykiem rynkowym Bank kieruje się zasadami i wymaganiami określonymi w uchwałach oraz rekomendacjach Komisji Nadzoru Finansowego, które dotyczą zarządzania ryzykiem rynkowym, w szczególności Rekomendacjami A oraz I.

Narzędzia i miary

W prowadzonej działalności Bank jest narażony na ryzyko rynkowe, czyli ryzyko niekorzystnej dla Banku zmiany bieżącej wyceny instrumentów finansowych znajdujących się w portfelach Banku, następującej w wyniku zmian czynników ryzyka rynkowego - stóp procentowych, kursów walutowych, cen papierów wartościowych, zmienności implikowanych instrumentów opcyjnych oraz spread’ów kredytowych. Bank identyfikuje ryzyko rynkowe na pozycjach zaliczanych do księgi handlowej wycenianych do wartości godziwej (metodą wyceny bezpośredniej lub metodą wyceny z modelu), które może się zmaterializować w postaci strat mających swoje odzwierciedlenie w wyniku finansowym Banku. Ponadto, Bank przypisuje ryzyko rynkowe pozycjom księgi bankowej, niezależnie od zasad kalkulacji wyniku na tych pozycjach, stosowanych na potrzeby sprawozdawczości rachunkowej. W szczególności, w celu odwzorowania ryzyka stóp procentowych produktów obszaru bankowości detalicznej i korporacyjnej o nieokreślonym terminie przeszacowania odsetek lub o stopach administrowanych przez Bank, stosuje się modele tak zwanych portfeli replikujących. W 2013 roku wprowadzono w Banku koncepcję modelowania kapitału, która została również odwzorowana w pomiarze ryzyka rynkowego na poziomie wewnętrznych struktur organizacyjnych Banku.  W 2014 roku zmodyfikowano koncepcję modelowania kapitału poprzez zmianę horyzontu inwestycyjnego z 3 lat do 5 lat oraz konwersję transz kwartalnych na transze miesięczne. Miary ryzyka rynkowego pozycji odsetkowych księgi bankowej są wyznaczane modelami wartości bieżącej (ang. NPV – Net Present Value). Kwantyfikacja ekspozycji na ryzyko rynkowe odbywa się przez pomiar wartości zagrożonej (ang. VaR - Value at Risk), a także wyznaczanie wartości testów warunków skrajnych.

Testy warunków skrajnych odzwierciedlają hipotetyczną zmianę bieżącej wyceny portfeli Banku, która nastąpiłaby wskutek wystąpienia tzw. scenariuszy stress testowych, czyli przyjęcia przez czynniki ryzyka wyszczególnionych skrajnych wartości w horyzoncie jednodniowym.

W testach warunków skrajnych wyodrębniony jest standardowy test warunków skrajnych wyznaczony dla standardowych czynników ryzyka: kursy wymiany walut, stopy procentowe, ceny akcji oraz ich zmienności, a także test warunków skrajnych, który obejmuje zmiany spread’ów kredytowych. W ten sposób określona została m.in. potrzeba pokrycia w analizach stres testowych niezależnego wpływu ryzyka bazowego (spread’u pomiędzy stopami obligacji rządowych oraz stopami IRS), na które wyeksponowany jest Bank z tytułu utrzymywania portfela obligacji Skarbu Państwa.

Wartość zagrożona mierzy potencjalną stratę wartości rynkowej (instrumentu finansowego, portfela, instytucji) taką, że prawdopodobieństwo jej osiągnięcia lub przekroczenia w zadanym horyzoncie czasowym jest równe zadanemu poziomowi tolerancji (ufności) przy założeniu utrzymywania niezmienionej struktury portfela przez określony okres czasu. W mBanku obliczana i limitowana jest jednodniowa wartość zagrożona przy 97,5% poziomie ufności. W marcu 2014 roku w kalkulacji VaR uwzględniony został dodatkowy czynnik ryzyka – spread kredytowy (spread kredytowy dla obligacji korporacyjnych oraz rządowych - w przypadku obligacji rządowych spread wyznaczany, jako różnica pomiędzy stawkami zerokuponowymi krzywej bondowej oraz swapowej) oraz zmianie uległa metodologia wyceny obligacji rządowych o stopie zmiennej na potrzeby pomiaru ryzyka celem uwzględnienia w wycenie efektu ryzyka bazowego pomiędzy stawkami krzywej bondowej i swapowej. W konsekwencji powyższych zmian część ryzyka (prezentowanego dotychczas, jako ryzyko stopy procentowej) związanego ze zmiennością spreadu pomiędzy krzywymi jest od marca prezentowana w kategorii VaR CS (ryzyko spreadu kredytowego). Spodziewany z tego tytułu wzrost miary ryzyka VaR, został uwzględniony w wartościach limitów ryzyka rynkowego, zatwierdzonych na rok 2014 dla mBanku oraz poszczególnych jednostek objętych limitowaniem ryzyka rynkowego.

Ryzyko rynkowe, w szczególności ryzyko stóp procentowych księgi bankowej, jest kwantyfikowane również przez wyznaczanie wartości zagrożonego dochodu odsetkowego (ang. EaR - Earnings at Risk) dla portfela bankowego.

Struktura organizacji procesu zarządzania ryzykiem rynkowym

Naczelną zasadą organizacji procesu zarządzania ryzykiem rynkowym jest oddzielenie funkcji monitoringu i kontroli ryzyka rynkowego od funkcji związanych z podejmowaniem i utrzymywaniem otwartych pozycji ryzyka rynkowego. Funkcje monitoringu i kontroli ryzyka rynkowego są realizowane przez Departament Ryzyka Rynków Finansowych (DRR) w obszarze zarządzania ryzykiem Banku, który jest nadzorowany przez Wiceprezesa Zarządu ds. Zarządzania Ryzykiem, podczas gdy operacyjne zarządzanie pozycjami ryzyka rynkowego odbywa się w Departamencie Rynków Finansowych (DFM), w Biurze Maklerskim (BM) oraz w Departamencie Skarbu (DS), które podlegają Wiceprezesowi Zarządu Banku odpowiedzialnemu za obszar rynków finansowych. BM jest jednostką organizacyjną Banku, która została wyodrębniona ze struktur DFM i prowadzi działalność operacyjną, koncentrując swoją aktywność na instrumentach finansowych podlegających obrotowi na Giełdzie Papierów Wartościowych (GPW).  Ze struktur DFM w 2014 roku wyodrębniony został Departament Emisji Papierów Dłużnych (DCM), który jest jednostką organizacyjną odpowiedzialną za emisję instrumentów dłużnych oraz zarządzanie pozycjami nieskarbowych papierów dłużnych pozostających w księdze bankowej. Ponadto, pozycje inwestycyjne wrażliwe na czynniki ryzyka są zarządzane w Departamencie Finansowania Strukturalnego i Mezzanine (DFS). DCM i DFS funkcjonują w obszarze Bankowości Korporacyjnej i Inwestycyjnej.

W celu ograniczenia ekspozycji na ryzyko rynkowe decyzjami Zarządu Banku (w odniesieniu do portfela Banku) oraz Komitetu Ryzyka Rynków Finansowych działającego w ramach Forum Ryzyka i Biznesu (w odniesieniu do portfeli jednostek biznesowych) ustanawiane są limity VaR, limity dotyczące wyników testów warunków skrajnych oraz limity (mające charakter liczb kontrolnych) dotyczące wielkości niedopasowania terminów przeszacowania.

Pomiar ryzyka Banku

Wartość zagrożona

W 2014 roku ryzyko rynkowe Banku mierzone wartością zagrożoną VaR (w horyzoncie jednodniowym, na poziomie ufności 97,5%) utrzymywało się na umiarkowanym poziomie w relacji do limitów VaR. Średnie wykorzystanie limitów wartości zagrożonej dla portfela Departamentu Rynków Finansowych (DFM), składającego się głównie z pozycji portfela handlowego wyniosło 33% (2,0 mln zł), dla portfela Biura Maklerskiego (BM) 15% (0,34 mln zł), natomiast dla portfela Departamentu Skarbu (DS), którego pozycje są klasyfikowane wyłącznie do portfela bankowego wyniosło 59% (26,1 mln zł) portfela bez modelowania kapitału oraz 55% (23,9 mln zł) w przypadku portfela z modelowaniem kapitału. Od marca 2014 roku limitowaniu podlegała również wartość zagrożona pozycji Departamentu Emisji Papierów Dłużnych (DCM). Średnio wykorzystany został on w 9% (0,3 mln PLN). Limit wartości zagrożonej pozycji Departamentu Finansowania Strukturalnego i Mezzanine (DFS) w akcjach notowanych na GPW był wykorzystany średnio w 72% (6,4 mln zł). W 2014 roku na wysokość wartości zagrożonej (VaR) portfela Banku miały wpływ w przeważającej mierze portfele instrumentów wrażliwych na stopę procentową oraz na wyodrębniony spread kredytowy – portfele skarbowych papierów dłużnych zarządzane przez DS na księdze bankowej oraz zarządzane przez DFM na pozycjach księgi handlowej łącznie z pozycjami wynikającymi z transakcji wymiany stóp procentowych. Drugim pod względem istotności wpływu na profil ryzyka Banku jest portfel akcji DFS, w którym istotnym czynnikiem ryzyka jest kurs akcji PZU, w związku z utrzymywaniem istotnej pozycji inwestycyjnej w akcjach tej spółki. Portfele DFM instrumentów wrażliwych na zmiany kursów walutowych, takich jak transakcje wymiany walut oraz opcje walutowe, a także ekspozycja portfeli BM na ryzyko cen akcji oraz na ryzyko zmienności implikowanych opcji giełdowych obracanych na GPW miały relatywnie mniejszy wpływ na profil ryzyka Banku.

W poniższych tabelach przedstawione zostały statystyki poziomów miar wartości zagrożonej za rok 2014 dla portfela mBanku:

 

 

w tys zł

2014

2013

31.12.2014

średnia

maks.

min.

31.12.2013

średnia

maks.

min.

VaR IR

16 457

14 693

19 081

8 122

15 155

16 034

22 806

6 774

VaR FX

937

348

1 162

95

212

348

1 196

73

VaR EQ

6 243

6 507

7 647

5 836

7 268

5 659

7 451

4 551

VaR CS

25 142

27 245

31 279

25 049

VaR

33 393

29 448

36 453

15 968

16 910

17 622

23 556

10 840

VaR IR – ryzyko stopy procentowej

VaR FX - ryzyko walutowe

VaR EQ – ryzyko akcyjne

VaR CS – ryzyko spreadu kredytowego

prev next

Testy warunków skrajnych

Poniższa tabela przedstawia wykorzystanie testów warunków skrajnych w 2014 roku:

 

w mln zł

2014

2013

31.12.2014

średnia

maks.

min.

31.12.2013

średnia

maks.

min.

Base stress test

93

85

130

44

52

70

109

46

CS stress test

705

699

760

634

643

851

1 104

621

Total stress test

798

784

888

684

694

921

1 198

689

Base stress test – standardowy test warunków skrajnych

CS stress test – test warunków skrajnych dla scenariuszy obejmujących zmiany spreadów kredytowych

Total stress test – całkowity test warunków skrajnych (suma standardowego testu warunków skrajnych i  test warunków skrajnych dla scenariuszy obejmujących zmiany spreadów kredytowych)

prev next

Średnie wykorzystanie limitów na wyniki testów warunków skrajnych dla Banku wyniosło w 2014 roku 50% (783,9 mln zł). Średnie wykorzystanie limitów na wyniki testów warunków skrajnych w 2014 roku wyniosło na portfelu DS bez modelowania kapitału 65% (618,9 mln zł), w przypadku z modelowaniem kapitału odpowiednio 59% (616,7 mln zł). Z kolei na portfelu DFM średnie wykorzystanie limitu wyniosło 30% (121,7 mln zł), a na portfelu BM 7% (0,8 mln zł), na portfelu DCM 25% (15,5 mln PLN), a na portfelu DFS 65% (32,7 mln PLN). Największą część prezentowanych wyników testów warunków skrajnych stanowi wartość testu z tytułu zmiany spreadu kredytowego dla portfeli obligacji skarbowych, ponieważ w scenariuszach stresowych uwzględniony został przeciętnie wzrost stóp procentowych o 100 punktów bazowych.

Ryzyko stopy procentowej portfela bankowego

W 2014 roku poziom ryzyka stopy procentowej portfela bankowego, mierzony wartością EaR - potencjalnym spadkiem dochodu odsetkowego w okresie 12 miesięcy, który nastąpiłby przy założeniu zmiany rynkowych stóp procentowych o 100 punktów bazowych w niekorzystnym kierunku  i przy założeniu utrzymywania niezmienionego portfela w tym okresie kształtował się na poziomie wartości zaprezentowanym w poniższej tabeli:

 

 

w mln zł

2014

2013

31.12.2014

średnia

maksimum

minimum

31.12.2013

średnia

maksimum

minimum

PLN

32,8

28,4

69,8

4,2

70,9

50,6

116,9

6,7

USD

1,0

1,4

4,0

0,2

1,0

1,2

2,3

0,1

EUR

4,5

6,6

12,6

1,4

7,2

6,5

10,0

1,8

CHF

13,3

0,8

15,7

0,0

0,5

0,4

0,6

0,2

CZK

2,3

4,2

8,5

2,2

4,6

5,6

7,4

3,0

prev next

Pomiar ryzyka rynkowego Grupy

Zasadnicze źródło ryzyka rynkowego Grupy stanowią pozycje zajmowane przez Bank. Poniższa tabela przedstawia statystyki poziomów miar wartości zagrożonej (przy poziomie ufności 97,5% dla jednodniowego okresu utrzymywania pozycji) Grupy mBanku w 2014 roku dla poszczególnych podmiotów należących do Grupy, w których zidentyfikowano pozycje ryzyka rynkowego (t.j. portfeli mBanku, mBanku Hipotecznego, mLeasingu, Domu Maklerskiego mBanku) oraz w rozbiciu na wartości zagrożone odpowiadające poszczególnym głównym rodzajom ryzyka – ryzyka stóp procentowych (VaR IR), ryzyka kursów walutowych (VaR FX),  ryzyka cen akcji/wartości indeksów (VaR EQ) oraz ryzyka spreadu kredytowego (VaR CS). Wartości miar VaR na koniec 2014 roku dla  prezentowane są w poniższej tabeli:

 

W tys. zł

Groupa mBanku

mBank

mBH

mLeasing

DM mBanku

VaR IR

15 119

14 693

75

436

8

VaR FX

357

348

26

108

20

VaR EQ

6 540

6 507

0

0

137

VaR CS

27 245

27 245

0

0

0

VaR średni

29 678

29 448

86

418

134

VaR max

36 718

36 453

251

627

171

VaR min

16 183

15 968

45

308

71

VaR

33 513

33 393

53

424

112

prev next

Dla porównania wartość zagrożona VaR na koniec roku 2013 na poziomie Grupy mBanku wyniosła 17 152 tys. zł, w tym dla mBanku –  16 910 tys. zł, dla mBanku Hipotecznego – 64 tys. zł, dla mLeasingu – 615 tys. zł oraz dla Domu Maklerskiego mBanku – 108 tys. zł.

12.2.3. Ryzyko płynności

Organizując procesy zarządzania ryzykiem płynności Bank kieruje się zasadami i wymaganiami określonymi w Uchwale KNF Nr 258/2011 z dnia 4 października 2011 roku, Uchwale KNF nr 386/2008 z dnia 17 grudnia 2008 roku w sprawie ustalenia norm płynności wiążących banki oraz najlepszymi praktykami w tym zakresie, w tym w szczególności rekomendacjami KNF dotyczącymi zarządzania ryzykiem płynności (rekomendacja P).

Narzędzia i miary

W prowadzonej działalności Bank jest narażony na ryzyko płynności, czyli ryzyko niemożności zrealizowania, na dogodnych dla Banku warunkach i po rozsądnej cenie, zobowiązań płatniczych wynikających z posiadanych przez Bank pozycji bilansowych i pozabilansowych.

Ryzyko płynności, w kontekście jego źródeł, może być wynikiem czynników wewnętrznych (ryzyko reputacyjne skutkujące np. nadmiernym wycofywaniem środków przez klientów Banku, materializowanie się ryzyka kredytowego) i zewnętrznych (zawirowania i kryzysy na rynkach finansowych, ryzyko kraju, zawirowania w funkcjonowaniu systemów rozliczeniowych).

W tym celu określony jest w Banku zestaw miar ryzyka płynności, a także system limitów oraz wartości kontrolnych mających na celu zabezpieczenie płynności Banku na wypadek zaistnienia niekorzystnych warunków o charakterze wewnętrznym lub zewnętrznym. Niezależny pomiar, monitorowanie i kontrola ryzyka płynności jest realizowana przez Departament Ryzyka Rynków Finansowych z częstotliwością dzienną. Głównymi miarami wykorzystywanymi na potrzeby zarządzania ryzykiem płynności w Banku są miary ANL (ang. Available Net Liquidity) oraz miary regulacyjne (M1, M2, M3, M4), a także w celach analitycznych miary LCR i NSFR. Miara ANL odzwierciedla prognozowaną lukę niedopasowania przyszłych przepływów pieniężnych z tytułu pozycji aktywów, pasywów oraz zobowiązań pozabilansowych Banku, a tym samym obrazuje potencjalne ryzyko braku możliwości realizacji swoich zobowiązań w określonym horyzoncie czasowym i przyjętym scenariuszu. Projekcje przepływów zgodnie z metodologią ANL, uwzględniają wystąpienie scenariuszy kryzysowych obejmujących m.in. nadmierne wycofywanie środków przez klientów Banku oraz brak możliwości upłynnienia części aktywów na skutek kryzysu zewnętrznego.

W 2014 roku Bank kontynuował prace dostosowawcze do wymagań określonych w Rozporządzeniu CRR w zakresie miar płynności LCR/NSFR. Prace wdrożeniowe zostały sfinalizowane w postaci metodologii kalkulacji miar LCR/NSFR zatwierdzonej w czerwcu 2014 roku przez Komitet Ryzyka Rynków Finansowych. Od 31 marca 2014 roku miara płynności LCR jest obliczana zgodnie z zasadami określonymi w Rozporządzeniu CRR i raportowana do NBP.

Strategia

Realizacja strategii zapewnienia płynności polega na aktywnym zarządzaniu strukturą bilansu, przyszłych przepływów pieniężnych oraz utrzymywaniu odpowiedniego bufora rezerw płynnościowych adekwatnego do potrzeb płynnościowych, wynikających z aktywności Banku i aktualnej sytuacji rynkowej jak również potrzeb finansowych spółek zależnych Grupy.

Zarządzanie ryzykiem płynności w Banku jest realizowane na dwóch poziomach: strategicznym, realizowanym przez odpowiednie Komitety Banku oraz operacyjnym, realizowanym przez Departament Skarbu.

Limitowaniu ryzyka płynności podlegają miary nadzorcze oraz miary wewnętrzne.

Do pierwszej kategorii należą określone przez Komisję Nadzoru Finansowego cztery miary płynnościowe: M1, M2, M3 oraz M4, jak również wskaźniki płynnościowe wymagane regulacjami CRD IV/CRR: LCR (Liquidity Coverage Ratio) i NSFR (Net Stable Funding Ratio).

System limitów wewnętrznych ryzyka płynności bazuje przede wszystkim na określeniu dopuszczalnych poziomów luki niedopasowania w terminach miary ANL, w poszczególnych horyzontach czasowych oraz dla różnych profili ryzyka płynności (w przeliczeniu na zł dla wszystkich walut łącznie) oraz dla poszczególnych walut obcych.

W Banku zostało wprowadzone scentralizowane podejście do zarządzania finansowaniem Grupy w celu zwiększenia efektywności wykorzystywanych zasobów płynnościowych. Zgodnie z jego zasadami mBank Hipoteczny pozyskuje dodatkowe środki na rynku przez emisję listów zastawnych oraz z mBanku, podczas gdy mLeasing i inne spółki zależne pozyskują środki finansowe niemal wyłącznie z mBanku. Finansowanie spółek zależnych odbywa się za pośrednictwem DS.

Scentralizowane podejście do finansowania spółek Grupy umożliwia lepsze dopasowanie terminowe finansowania oraz jednolite traktowanie poszczególnych spółek w ramach ujednoliconego systemu stawek transakcyjnych.

Pomiar ryzyka płynności mBanku

W 2014 roku płynność Banku kształtowała się na bezpiecznym poziomie, co było odzwierciedlone w wysokiej kwocie nadwyżki środków płynnych nad zobowiązaniami krótkoterminowymi w terminach miary ANL oraz w poziomach miar regulacyjnych.

Niedopasowanie luki ANL w terminach do 1 miesiąca oraz do 1 roku w ciągu 2014 roku oraz miar regulacyjnych M1, M2 oraz LCR przedstawia poniższa tabela:

 

 

Miara*

2014

31.12.2014

średnia

maksimum

minimum

ANL 1M

11 169

7 104

13 052

1 142

ANL 1Y

11 180

8 183

13 389

3 939

M1

12 302

9 039

15 006

4 993

M2

1,52

1,36

1,70

1,16

LCR**

149%

134%

149%

114%

* Miary ANL oraz M1 są wyrażone w mln zł, podczas gdy M2 jest miarą relatywną wyrażoną w postaci ułamka dziesiętnego.

** Statystyki dla LCR obejmują okres od 31 marca 2014 (w związku ze zmianą metodologii kalkulacji tego współczynnika od końca marca 2014 roku).

prev next

Zanotowany minimalny poziom luki ANL był krótkotrwały i związany w głównej mierze z nagłym odpływem środków zdeponowanych przez klienta finansowego.

Miary pokrycia długoterminowego (M3, M4) odznaczały się wysoką stabilnością na bezpiecznym poziomie, powyżej minimum określonego przez regulatora równego 1. W szczególności M3 oscylowało w zakresie od 4,61 do 6,05 w 2014 roku, podczas gdy M4 w zakresie od 1,19 do 1,33. Miara LCR pozostawała na bezpiecznym poziomie, znacznie przekraczającym 100%.

Pomiar ryzyka płynności Grupy

W pomiarze ryzyka płynności na poziomie Grupy uwzględnione są mBank Hipoteczny, mLeasing i od 1 sierpnia 2014 roku Dom Maklerski mBanku. Bank monitoruje poziom ryzyka płynności w tych spółkach  w terminach miary ANL, tak aby móc zabezpieczyć poziom płynności także na poziomie Grupy, w sytuacji wystąpienia zdarzeń niekorzystnych (kryzysowych).

Płynność Grupy w roku 2014 kształtowała się na bezpiecznym poziomie, co było odzwierciedlone w wysokiej kwocie nadwyżki środków płynnych nad zobowiązaniami krótkoterminowymi w terminach miary ANL kalkulowanych na poziomie Grupy.

Niedopasowanie luki ANL w terminach do 1M oraz do 1 roku na poziomie Grupy przedstawia poniższa tabela:

 

 

w mln zł

2014

31.12.2014

średnia

maksimum

minimum

ANL 1M

12 783

7 967

14 457

1 492

ANL 1Y

12 717

9 109

14 918

4 701

prev next

12.2.4. Ryzyko operacyjne

Organizując proces zarządzania ryzykiem operacyjnym Bank bierze pod uwagę wymogi regulacyjne. Uchwały, a także rekomendacje Komisji Nadzoru Finansowego (w tym zwłaszcza Rekomendacja M) stanowią punkt wyjścia dla przygotowania ram systemu kontroli i zarządzania ryzykiem operacyjnym w Grupie.

Przez ryzyko operacyjne Bank rozumie możliwość poniesienia straty, wynikającą z nieadekwatnych lub wadliwych wewnętrznych procesów, systemów, błędów lub działań podjętych przez pracownika Banku oraz ze zdarzeń zewnętrznych. W szczególności ryzyko operacyjne uwzględnia ryzyko prawne.

System kontroli i zarządzania ryzykiem operacyjnym ze swoją klasyfikacją ról i odpowiedzialności tworzy podstawę organizacyjną, w celu umożliwienia efektywnej kontroli oraz zarządzania ryzykiem operacyjnym na wszystkich poziomach struktury organizacyjnej Banku. Struktura kontroli i zarządzania ryzykiem operacyjnym obejmuje w szczególności rolę Zarządu Banku, Forum Biznesu i Ryzyka, Wiceprezesa Zarządu ds. Zarządzania Ryzykiem, Departamentu Zarządzania Zintegrowanym Ryzykiem i Kapitałem, a także zadania osób zarządzających ryzykiem operacyjnym w poszczególnych jednostkach organizacyjnych i obszarach biznesowych Banku. Przygotowanie i koordynacja procesu kontroli i zarządzania ryzykiem operacyjnym w Banku są skupione w centralnej funkcji kontroli ryzyka operacyjnego, podczas gdy zarządzanie ryzykiem operacyjnym odbywa się w każdej jednostce organizacyjnej mBanku i w każdej ze spółek Grupy. Polega ono na identyfikacji i monitorowaniu ryzyka operacyjnego oraz podejmowaniu działań służących jego unikaniu, ograniczaniu lub jego transferze.

Nadzór nad całością procesu kontroli ryzyka operacyjnego sprawuje Rada Nadzorcza Banku poprzez Komisję ds. Ryzyka.

12.3. Adekwatność kapitałowa

Jedno z głównych zadań zarządzania bilansem Banku polega na zapewnieniu odpowiedniego poziomu kapitału. Zarząd Banku zapewnia spójność procesu zarządzania kapitałem i ryzykiem poprzez system strategii, polityk, procedur oraz limitów dotyczących zarządzania poszczególnymi rodzajami ryzyka, które stanowią architekturę funkcjonującego procesu ICAAP. Ponadto, zgodnie z obowiązująca w mBanku Polityką Zarządzania Kapitałem, Bank utrzymuje optymalny poziom i strukturę funduszy własnych, zapewniając utrzymanie współczynnika wypłacalności na poziomie wyższym niż ustawowe minimum, przy jednoczesnym zabezpieczeniu wszystkich istotnych rodzajów ryzyka zidentyfikowanych w działalności Banku. Cele kapitałowe Banku wyznaczone są w oparciu o wymogi regulacyjne oraz symulacje potrzeb kapitałowych na pokrycie niekorzystnych zmian w otoczeniu zewnętrznym i wewnątrz Banku.

 

Polityka zarządzania kapitałem w Banku opiera się na dwóch podstawowych filarach:

  • Utrzymaniu optymalnego poziomu i struktury funduszy własnych, przy wykorzystaniu dostępnych metod i środków (zatrzymanie zysku netto, emisja akcji, emisje obligacji podporządkowanych, itd.).
  • Efektywnym wykorzystaniu istniejącego kapitału m.in. poprzez zastosowanie systemu mierników efektywności wykorzystania kapitału, ograniczenie działalności nie przynoszącej oczekiwanej stopy zwrotu oraz rozwój produktów o niższej absorpcji kapitału.

Na poziom współczynników kapitałowych Grupy Kapitałowej mBanku w I półroczu 2014 roku miały wpływ następujące czynniki:

  • zaliczenie do funduszy własnych kwoty 500 mln zł, stanowiącej zobowiązanie podporządkowane Grupy z tytułu emisji obligacji podporządkowanych (emisja o wartości nominalnej 500 mln zł i terminie wykupu w 2023 roku), na co Bank otrzymał zgodę Komisji Nadzoru Finansowego w dniu 14 lutego 2014 roku;
  • zwiększenie skonsolidowanych funduszy własnych Grupy mBanku w wyniku decyzji Walnego Zgromadzenia o podziale zysku netto za rok 2013;
  • rozszerzenie stosowania metody wewnętrznych ratingów do kalkulacji wymogu z tytułu ryzyka kredytowego i kredytowego kontrahenta w związku z otrzymanymi w pierwszym półroczu 2014 roku zgodami KNF i BaFin:
    • z tytułu ekspozycji spółki zależnej mLeasing wobec przedsiębiorstw oraz ekspozycji detalicznych,
    • dla ekspozycji Banku z tytułu kredytowania specjalistycznego w zakresie nieruchomości przychodowych (metoda IRB slotting approach),
    • a także z tytułu ekspozycji kredytowania specjalistycznego mBanku Hipotecznego w zakresie nieruchomości przychodowych dla kolejnych podportfeli (metoda „IRB slotting approach”);
    • wdrożenie zmian w procesie kalkulacji wymogów kapitałowych oraz w procesie kalkulacji funduszy własnych dla Grupy mBanku w związku z wejściem w życie przepisów określonych w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 roku w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, zmieniające rozporządzenie (UE) nr 648/2012 z późniejszymi zmianami (Rozporządzenie CRR),

W II półroczu 2014 roku natomiast wpływ miały następujące czynniki:

  • zwiększenie skonsolidowanych funduszy własnych Grupy mBanku na podstawie zgody KNF do wniosku Banku o zaliczenie części zysku netto za rok 2014 rok w kwocie 224,3 mln zł;
  • rozszerzenie stosowania metody wewnętrznych ratingów do kalkulacji wymogu z tytułu ryzyka kredytowego i kredytowego kontrahenta w związku z otrzymaną w drugim półroczu 2014 roku zgodą KNF i BaFin (Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht, Federalny Urząd Nadzoru Finansowego) z tytułu ekspozycji detalicznych niezabezpieczonych hipotecznie.

Ponadto w procesie oceny adekwatności kapitałowej brane są pod uwagę dodatkowe czynniki takie jak:

Bufory kapitałowe

W ramach oceny adekwatności kapitałowej mBanku  brane są pod uwagę wszystkie istotne rodzaje ryzyka i ich kluczowe koncentracje wynikające z przyjętej strategii biznesowej. W procesie ich oceny ustalane są odpowiednie bufory kapitałowe dla ryzyka wynikającego z potencjalnej materializacji wybranych czynników ryzyka, dotyczących istniejących portfeli oraz planowanej działalności, a także uwzględnia się nowe wymagania regulacyjne, jak również potencjalne niekorzystne zmiany makroekonomiczne.

Testy warunków skrajnych

Zintegrowane testy warunków skrajnych są przeprowadzane przy założeniu scenariusza niekorzystnych warunków makroekonomicznych, które mogą negatywnie wpłynąć na sytuację finansową Banku w horyzoncie co najmniej dwóch pełnych lat kalendarzowych (dla ryzyka płynności w horyzoncie rocznym). Scenariusz ryzyka, tj. najbardziej prawdopodobny (w horyzoncie co najmniej dwóch pełnych lat kalendarzowych) scenariusz negatywnych odchyleń od scenariusza bazowego, wyrażony za pomocą wskaźników makroekonomicznych i finansowych, jest wspólny dla wszystkich rodzajów ryzyka i jest zgodny z odpowiednim scenariuszem przyjętym na poziomie grupy podmiotu konsolidującego

Dodatkowo, raz w roku, Bank przeprowadza uzupełniające testy warunków skrajnych stosując bardziej dotkliwy scenariusz ryzyka i/lub wpływ wybranych zdarzeń. Dla Grupy i Banku przeprowadzane są tzw. odwrócone testy warunków skrajnych, których celem jest identyfikacja zdarzeń mogących spowodować zagrożenie dla kontynuacji funkcjonowania Grupy i Banku.

Grupa i Bank uczestniczą w przeprowadzanych corocznie przez KNF regulacyjnych testach warunków skrajnych, w celu określenia wpływu zakładanych makroekonomicznych scenariuszy w warunkach skrajnych na bilans oraz rachunek zysków i strat Grupy, jak również na zewnętrzne normy ostrożnościowe.

Rozszerzona informacja na temat zasad formułowania apetytu na ryzyko z uwzględnieniem buforów kapitałowych oraz testów warunków skrajnych znajduje się w Skonsolidowanym Sprawozdaniu Finansowym Grupy mBanku według MSSF za 2014 rok.

Zobacz więcej