1.5. Grupa mBanku przed i po kryzysie finansowym

Kryzys finansowy zapoczątkowany przez krach na amerykańskim rynku nieruchomości zmienił oblicze bankowości w Polsce i na świecie. Jeszcze w 2008 roku Polski sektor bankowy charakteryzował się intensywną ekspansją na rynku kredytów mieszkaniowych w walutach obcych, co pogłębiało lukę między kredytami i depozytami, a także spowodowało spadek współczynnika wypłacalności. Banki finansowały wzrost akcji kredytowej głównie zobowiązaniami wobec innych banków, w szczególności spółek-matek, co spowodowało wzrost ich wrażliwości na zawirowania na rynku finansowym w Polsce i zagranicą oraz pogorszenie struktury źródeł finansowania[1]. Po upadku banku Lehman Brothers 15 września 2008 roku nastąpiło dalsze pogłębienie spadku zaufania na rynkach finansowych, a w konsekwencji ograniczenie płynności i wzrost kosztów finansowania dla banków. W tym samym czasie liczne instytucje finansowe na świecie wymagały znaczącej rekapitalizacji z funduszy podatników.

W 5 lat po kryzysie polski i światowy sektor bankowy przeszedł głęboką przemianę. W szczególności kryzys doprowadził do istotnego zaostrzenia regulacji, zarówno na poziomie europejskim (m.in. Bazylea III, pakiet CRR / CRD IV), jak i krajowym (rekomendacje KNF), a także ściślejszej kontroli nad sektorem bankowym w postaci testów warunków skrajnych i przeglądów jakości aktywów. Regulacje i środowisko inwestorskie wymusiły na bankach wzmocnienie ich baz kapitałowych oraz skupienie na stabilnych źródłach finansowania działalności, a także bardziej rygorystyczne podejście do zarządzania ryzykiem.

W latach 2008-2014 nastąpiła zmiana modelu biznesowego, a w konsekwencji także struktury bilansu Grupy mBanku. Obecny model biznesowy mBanku odpowiada na istniejące i przyszłe wymagania regulacyjne oraz pozwala skuteczniej reagować na nowe szanse i wyzwania pojawiające się na rynku.

1.5.1.   Kapitalizacja

Na koniec 2008 roku kapitały razem Grupy mBanku wyniosły 4 048 mln zł, a współczynnik wypłacalności 10,03%, przy czym współczynnik Core Tier 1 wyniósł 5,62%. Strategia kapitałowa Banku zakładała efektywne wykorzystanie kapitału oraz utrzymywanie relatywnie wysokiego udziału kapitałów uzupełniających Tier 2 w walucie obcej (frankach szwajcarskich) w celu zmniejszenia wrażliwości wskaźników kapitałowych na wahania kursów walutowych. Bank podjął szereg działań, aby dopasować strukturę kapitału do obecnych i przyszłych wymagań regulacyjnych. Na koniec 2014 roku kapitały razem Grupy mBanku osiągnęły 11 073 mln zł, a łączny współczynnik kapitałowy wyniósł 14,66%.

Emisja akcji

W maju 2010 roku miała miejsce emisja 12 371 200 akcji mBanku. W jej wyniku pozyskano 1 979,4 mln zł, a kapitały Banku podwyższyły się znacznie, zwiększając bezpieczeństwo jego działania. Współczynnik wypłacalności Grupy mBanku wzrósł do 15,9%, a współczynnik Core Tier 1 do 10,4% na koniec 2010 roku. Należy podkreślić, że emisja cieszyła się dużym zainteresowaniem inwestorów, mimo konkurencyjnych ofert na rynku. Objęto wszystkie oferowane akcje, z 1,6-krotną nadsubskrypcją.

Emisje obligacji podporządkowanych

W grudniu 2013 i 2014 roku Bank dokonał emisji obligacji podporządkowanych o wartości odpowiednio 500 mln zł i 750 mln zł. Środki pozyskane z emisji z grudnia 2013 roku w wysokości 500 mln zł zostały w całości zaliczone do kalkulacji kapitału Tier 2. W styczniu 2015 roku KNF wyraziła zgodę na zaliczenie do funduszy uzupełniających kwoty pozyskanej przez Bank z tytułu emisji z grudnia 2014 roku w wysokości 750 mln zł.

Ponadto, w marcu 2014 roku Bank dokonał wcześniejszego wykupu obligacji podporządkowanych o nominalnej kwocie 90 mln franków szwajcarskich. Bank dokonał powyższego wykupu w związku z wejściem w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 roku w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, ponieważ obligacje te nie były w całości uwzględnione do wyliczania kapitału Tier 2.

W wyniku działań Banku oraz zmian regulacyjnych, fundusze uzupełniające, uwzględnione do wyliczania kapitału Tier 2 wyniosły 1,6 mld zł na koniec 2014 roku. Więcej informacji na temat struktury kapitału i emisji obligacji podporządkowanych przedstawiono w rozdziale 6. Kapitał i finansowanie Grupy mBanku.

Poniższy wykres prezentuje kształtowanie się wskaźników kapitałowych Grupy mBanku w latach 2008-2014.

 

1.5.2.   Finansowanie działalności

W 2008 roku dominującym źródłem finansowania działalności mBanku, oprócz depozytów klientów detalicznych i korporacyjnych, były walutowe kredyty średnio- i długoterminowe, zaciągnięte u inwestora strategicznego mBanku, Commerzbanku, oraz w innych bankach. Kredyty były zaciągane głównie we frankach szwajcarskich oraz w euro i finansowały akcję kredytową w tych walutach. Równocześnie, wskaźnik kredytów do depozytów Grupy mBanku był jednym z wyższych na rynku i kształtował się na poziomie 138% na koniec 2008 roku.

Strategia „Jednego Banku” na lata 2012-2016 zakłada optymalizację bilansu Banku w zakresie jego rentowności oraz struktury, poprzez zwiększanie udziału finansowania depozytami klientów, dalszą dywersyfikację bazy finansowania oraz podnoszenie udziału aktywów o wyższej rentowności. Zapadające kredyty od Commerzbanku nie są odnawiane, a Bank skupia się na długoterminowych źródłach finansowania, emitując obligacje i listy zastawne.

Program emisji EMTN

W 2012 roku BRE Finance France S.A. (jako emitent, obecnie mFinance France) oraz mBank (jako gwarant) podpisały umowę Programu Emisji Euroobligacji (Euro Medium Term Notes - EMTN) do kwoty 2 mld euro, podwyższonej w 2014 roku do 3 mld euro. Celem Programu jest emisja papierów dłużnych w wielu transzach i walutach, o różnej strukturze odsetkowej. Więcej informacji o emisjach obligacji w ramach programu EMTN przedstawiono w rozdziale 6. Kapitał i finansowanie Grupy mBanku.

Zwiększenie udziału finansowania depozytami klientów

W związku z relatywnie wysokim udziałem kredytów hipotecznych we frankach szwajcarskich i finansowaniem ich poprzez kredyty w tej walucie, stosunek kredytów do depozytów Grupy mBanku był jednym z największych w polskim sektorze bankowym. Strategia „Jednego Banku” zakłada obniżenie tego wskaźnika, przy czym podczas opracowywania strategii docelowy poziom został ustalony na 115% w 2016 roku. Na koniec 2014 roku poziom ten został obniżony aż do 103%, co oznacza, że strategia Banku w zakresie pozyskiwania depozytów klientów okazała się skuteczna. mBank nie stosuje agresywnej polityki cenowej, skupiając się na pozyskiwaniu nowych klientów i zatrzymywaniu dotychczasowych oraz zachęcaniu ich do wyboru mBanku jako ich podstawowego banku. Poniższy wykres przedstawia kształtowanie się wskaźnika kredytów do depozytów Grupy mBanku w latach 2008-2014.

 

Emisja listów zastawnych

W ramach dywersyfikacji źródeł i obniżania kosztów finansowania, swoją aktywność na rynku emisji listów zastawnych zwiększył mBank Hipoteczny (mBH). Bank ten jest liderem na tym rynku z udziałem 73,4% na koniec grudnia 2014 roku. Wartość wyemitowanych w 2014 roku listów zastawnych przekroczyła 1 mld zł i była najwyższa w historii Banku, a całkowita nominalna wartość listów zastawnych wyemitowanych przez mBH wyniosła 3 027 mln zł na koniec 2014 roku. Emisja listów zastawnych jest istotną częścią strategii Grupy w zakresie zmian w strukturze bilansu i dywersyfikacji źródeł finansowania. Istotne zmiany zachodzą również w otoczeniu prawnym. W dniu 26 sierpnia 2014 roku Rada Ministrów przyjęła założenia do projektu ustawy o listach zastawnych i bankach hipotecznych oraz niektórych innych ustaw, przedłożone przez Ministerstwo Finansów. Zdaniem Banku proponowane zmiany zawarte w założeniach do ustawy o listach zastawnych i bankach hipotecznych powinny pozytywnie wpłynąć na rozwój rynku listów zastawnych w Polsce. Docelowo, listy zastawne mają stać się dominującym źródłem finansowania kredytów hipotecznych mBanku. Więcej informacji o emisjach listów zastawnych mBank Hipotecznego przedstawiono w rozdziale 6. Kapitał i finansowanie Grupy mBanku.

Efekty opisanych powyżej działań, podjętych w ostatnich latach przez Grupę mBanku, ilustruje poniższy wykres, przedstawiający ewolucję profilu finansowania Grupy mBanku w latach 2008-2014.

 

Zmniejszenie udziału walutowych kredytów hipotecznych

Odpowiadając na zapotrzebowanie na rynku i korzystając z finansowania w formie kredytów średnio- i długoterminowych od spółki-matki, mBank w latach 2003-2011 oferował swoim klientom detalicznym kredyty hipoteczne w walutach obcych, głównie frankach szwajcarskich (CHF). Największy przyrost tych kredytów nastąpił w latach 2008-2009, po czym począwszy od 2010 roku nastąpiło stopniowe ograniczanie sprzedaży tych kredytów, a w sierpniu 2011 roku całkowicie zaprzestano sprzedaży kredytów w CHF. W związku z tym, portfel kredytów hipotecznych w CHF zmniejsza się stopniowo – rocznie ubywa z niego około 350-400 mln CHF. Poniższy wykres ilustruje wartość portfela tych kredytów i jej wyraźny spadek począwszy od 2010 roku.

 

Dzięki opisanym w tym rozdziale działaniom podjętym przez Grupę mBanku w okresie po kryzysie finansowym, Bank posiada obecnie nie tylko bardziej płynne i zdywersyfikowane finansowanie, ale również silniejszą bazę kapitałową, a rosnące zyski, dzięki ich całościowemu lub częściowemu zatrzymaniu, pozwalają dalej ją wzmacniać.



[1] Źródło: Raport o sytuacji banków w 2008 roku, A. Kotowicz (red.), Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, Warszawa 2009, str. 47.