3.4. Ryzyko kredytowe

3.4.1 Polityka kredytowa

Bank zarządza ryzykiem kredytowym w oparciu o wymagania nadzorcze oraz najlepsze praktyki rynkowe. W procesie zarządzania ryzykiem kredytowym główną rolę odgrywa polityka kredytowa, ustalana osobno dla obszaru bankowości detalicznej i korporacyjnej. Obejmuje ona między innymi:

  • docelowe grupy klientów,
  • minimalne akceptowalne poziomy ratingów definiowane wielkością oczekiwanej straty,
  • kryteria akceptacji przedmiotów finansowania oraz zabezpieczeń,
  • zasady ograniczania ryzyka koncentracji,
  • reguły odnoszące się do wybranych branż lub segmentów klientów.

3.4.2 Stosowane zabezpieczenia

Zabezpieczenia stosowane w ramach udzielania produktów kredytowych. Ważnym elementem polityki kredytowej jest polityka zabezpieczeń, która zakłada, że Bank, podejmując decyzję o przyznaniu produktu niosącego ryzyko kredytowe, dąży do uzyskania zabezpieczenia adekwatnego do podejmowanego ryzyka. Jakość zaproponowanych zabezpieczeń rzeczowych ocenia się według ich płynności i wartości rynkowej, natomiast zabezpieczeń osobistych według sytuacji finansowej zabezpieczającego. Ponadto w ocenie jakości zabezpieczenia istotne znaczenie ma jego wpływ na ograniczenie utraty wartości portfela kredytowego. Jakość akceptowanych zabezpieczeń jest skorelowana z kwotą produktu obciążonego ryzykiem kredytowym oraz z poziomem ryzyka związanego z udzieleniem danego produktu. Do najczęściej stosowanych form zabezpieczeń należą:

  • hipoteka na nieruchomościach,
  • przelew wierzytelności (cesja praw),
  • zastaw rejestrowy,
  • przewłaszczenie (częściowe lub warunkowe),
  • kaucja pieniężna,
  • depozyt gwarancyjny lub blokada pieniężna,
  • weksel,
  • gwarancje i poręczenia,
  • list patronacki wystawiony przez firmę, której wiarygodność i rzetelność znana jest na międzynarodowych rynkach finansowych.

W przypadku zabezpieczeń typu osobistego (np. poręczenie, gwarancja) dokonywana jest ocena kondycji i wiarygodności podmiotu wystawiającego takie zabezpieczenie przy zastosowaniu takich samych standardów, jakie obowiązują przy ocenie kredytobiorców.

Zabezpieczenia rzeczowe podlegają ocenie na podstawie wewnętrznych przepisów Banku. Wartość środków trwałych ustanowionych jako zabezpieczenia ustalana jest na podstawie operatu szacunkowego, sporządzonego przez uprawnionego rzeczoznawcę. Przedłożony w Banku operat jest weryfikowany przez zespół specjalistów usytuowany w obszarze zarządzania ryzykiem, który sprawdza poprawność przyjęcia wartości rynkowej oraz ocenia płynność zabezpieczenia z punktu widzenia Banku. W procesie weryfikacji brane są pod uwagę m.in. następujące czynniki:

a) dla zabezpieczeń na nieruchomościach:

  • rodzaj nieruchomości,
  • status prawny,
  • przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego,
  • charakterystyka techniczna budynków i budowli,
  • charakterystyka gruntu,
  • sytuacja na lokalnym rynku,
  • inne czynniki cenotwórcze,

b) dla zabezpieczeń na maszynach i urządzeniach:

  • ogólne przeznaczenie i funkcja w procesie technologicznym/możliwości alternatywnego wykorzystania,
  • charakterystyka techniczna i parametry,
  • warunki eksploatacji i utrzymania ruchu,
  • zgodność z obowiązującymi normami,
  • dostępność podobnych maszyn i urządzeń,
  • aktualna sytuacja rynkowa,
  • prognozowane trendy zapotrzebowania na określone maszyny w powiązaniu z sytuacją w sektorach przemysłowych stosujących te maszyny,

c) dla zabezpieczeń ustanowionych na zapasach:

  • wymagania formalno-prawne dotyczące określonych produktów (np. certyfikat bezpieczeństwa "CE" dla sprzętu elektrycznego, atesty Państwowego Zakładu Higieny),
  • możliwości sprzedaży,
  • wymagane warunki magazynowania (np. dla materiałów papierowych wrażliwych na wilgoć, materiałów precyzyjnych wrażliwych na zapylenie itp.),
  • ochrona i ubezpieczenia zarówno obiektu magazynowego jak i przechowywanych w nim towarów.

Zabezpieczenia stosowane w ramach obrotu instrumentami pochodnymi. Bank zarządza ryzykiem związanym z instrumentami pochodnymi. Ekspozycjami kredytowymi wynikającymi z zawartych transakcji pochodnych zarządza się w ramach ogólnych limitów kredytowych dla klientów, uwzględniając potencjalny wpływ na wartość ekspozycji zmian parametrów rynkowych. Stosowane porozumienia ramowe z kontrahentami zobowiązują Bank do codziennego monitorowania wartości ekspozycji wobec kontrahenta i wprowadzają konieczność dodatkowego zabezpieczania ekspozycji przez klienta w przypadku wzrostu wartości ekspozycji lub przypadku przekroczenia kwoty limitu. Jednocześnie wspomniane porozumienia ramowe w przypadku naruszenia warunków umowy pozwalają na przedterminowe rozliczenie transakcji z klientem. mBank wykorzystuje Proces Early Warning w celu monitorowania wykorzystania limitu na transakcje pochodne i możliwości reakcji Banku  w stosunku do klienta, w przypadku gdy wycena otwartych transakcji zbliża się do maksymalnego poziomu limitu.

Zabezpieczenia na papierach wartościowych wynikające z transakcji buy sell back. Bank przyjmuje zabezpieczenia w postaci papierów wartościowych z tytułu zawartych transakcji buy sell back. W zależności od umowy zabezpieczenie to może być sprzedane lub ponownie zastawione.

Zabezpieczenia akceptowane przez Spółki Grupy mBanku. Spółki Grupy mBanku akceptują różne formy prawnych zabezpieczeń produktów obarczonych ryzykiem kredytowym. Ich katalog uzależniony jest od specyfiki prowadzonej działalności, rodzaju oferowanych produktów i ryzyka transakcji.

mBank Hipoteczny jako podstawowe zabezpieczenie stosuje hipotekę na finansowanej nieruchomości. Dodatkowymi zabezpieczeniami mogą być poręczenia wekslowe lub cywilne właścicieli spółki kredytobiorcy, bądź zastaw na akcjach lub udziałach w spółce kredytobiorcy. Na okres niezbędny do skutecznego ustanowienia zabezpieczenia może zostać przyjęte ubezpieczenie kredytu w zaakceptowanym przez Bank zakładzie ubezpieczeniowym.

mLeasing stosuje katalog zabezpieczeń najbardziej zbliżony do katalogu zabezpieczeń stosowanych w mBanku. Akceptuje zarówno standardowe zabezpieczenia osobiste: poręczenia wekslowe i według prawa cywilnego, listy patronackie, gwarancje, jak i rzeczowe: hipoteki zwykłe i kaucyjne, zastawy rejestrowe, przewłaszczenia na zabezpieczenie, przelewy wierzytelności, cesje należności i cesje praw z polis ubezpieczeniowych oraz kaucje. mLeasing przyjmuje również oświadczenia o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.

mFaktoring akceptuje jedynie formy zabezpieczeń o dużej płynności. Obok weksli własnych in blanco są to przede wszystkim poręczenia wekslowe właścicieli spółki klienta, cesje wierzytelności z rachunków bankowych (głównie prowadzonych przez mBank), ubezpieczenia należności, cesje praw z polis ubezpieczeniowych należności zawartych przez klientów. W przypadku prowadzenia obsługi kilku spółek wchodzących w skład jednej grupy kapitałowej, zwyczajowym zabezpieczeniem jest pełnomocnictwo do krzyżowego zarachowania środków z umów zawartych z poszczególnymi spółkami.

Spółki ubezpieczeniowe, które zabezpieczały swoją działalność przed ryzykiem kredytowym zarówno poprzez politykę bezpiecznego lokowania wszystkich posiadanych środków jak i szeroką reasekurację, nie posiadały dodatkowych zabezpieczeń aktywów narażonych na ryzyko kredytowe.

3.4.3 System ratingowy

Kluczowym elementem procesu zarządzania ryzykiem kredytowym w obszarze korporacyjnym jest system ratingowy, który oparty jest na dwóch podstawowych elementach:

  • ratingu dłużnika (PD-rating) - określa prawdopodobieństwo zaniechania regulowania zobowiązań (PD – Probability of Default),
  • ratingu kredytowym (EL-rating) - określa oczekiwaną stratę (EL), i bierze pod uwagę zarówno ryzyko związane z klientem (PD) jak i specyfikę transakcji (LGD – strata na skutek zaniechania regulowania zobowiązań). EL wyrażone jest w postaci iloczynu PD*LGD. Wskaźnik EL wykorzystywany jest głównie na etapie podejmowania decyzji kredytowej.

Rating dostarcza względne miary ryzyka kredytowego zarówno w skali procentowej (PD% i EL%) jak też według umownej skali od 1.0 do 6.5 (PD-rating, EL-rating) dla korporacji (obroty powyżej 30 mln zł) i SME (obroty poniżej 30 mln zł). Kalkulacja PD jest ściśle zdefiniowanym procesem obejmującym siedem elementów, w tym: analizę finansową raportów rocznych, analizę finansową danych śródrocznych, ocenę terminowości składania sprawozdań finansowych, ocenę ryzyk jakościowych, wskaźniki ostrzegawcze, ocenę stopnia integracji grupy dłużnika oraz dodatkowe kryteria uznaniowe. Rating kredytowy oparty o oczekiwaną stratę (EL) powstaje poprzez nałożenie na ocenę ryzyka klienta analizy ryzyka transakcyjnego wynikającego z wielkości zaangażowania (EAD) oraz z charakteru i stopnia zabezpieczenia transakcji zawartych z danym klientem (LGD). LGD wyrażone jako procent EAD jest funkcją możliwej do realizacji wartości zabezpieczeń rzeczowych i finansowych, zależnej od typu oraz wartości zabezpieczenia, typu transakcji oraz współczynnika odzyskania należności z innych źródeł niż zabezpieczenia.

System ratingowy generuje prawdopodobieństwo zaniechania regulowania zobowiązań przez kredytobiorców bezpośrednio w postaci PD wyrażonych w procentach na skali ciągłej. Klasy ratingowe tworzone są w oparciu o procedury dzielenia na grupy PD wyrażonego w procentach na podstawie drabinki geometrycznej. W sprawozdawczości zewnętrznej Bank stosuje mapowanie wewnętrznej skali ratingowej PD do ratingów zewnętrznych. Sposób mapowania przedstawiony jest w poniższej tabeli.

 

 
Pod-portfel 1 2 3 4 5 6 7 8  
PD rating 1,0 - 1,2 1,4 1,6 1,8 2 2,2 2,4 - 2,6 2,8 3 3,2 - 3,4 3,6 3,8 4 4,2 - 4,6 4,8 5 5,2 - 5,4 5,6 - 5,8 Brak ratingu 6,1 - 6,5
S&P AAA AA+ AA, AA- A+, A A- BBB+ BBB BBB- BB+ BB BB- B+ B+ B B- B- CCC+ CCC bis CC- Nie dotyczy C, D-I, D-II
Stopień inwestycyjny Stopień nieinwestycyjny   Default
prev next

W obszarze bankowości detalicznej funkcjonują następujące modele wchodzące w skład systemu ratingowego:

  • model straty z tytułu niewykonania zobowiązania (LGD) obejmujący cały portfel detaliczny. W ujęciu tego modelu strata zdefiniowana została jako funkcja zależna od poziomu odzysku ze spłat własnych klienta oraz możliwej, zrealizowanej w postępowaniu egzekucyjnym wartości zabezpieczenia na nieruchomości,
  • model współczynnika konwersji kredytowej CCF obejmujący cały portfel obszaru detalicznego. Model ten bazuje na danych historycznych. Współczynnik konwersji kredytowej jest integralną częścią modelu EAD,
  • model parametru PD o konstrukcji modułowej integrujący funkcjonujące w obszarze detalicznym modele aplikacyjne, behawioralne oraz bazujące na danych z Biura Informacji Kredytowej (BIK).

Wszystkie spółki Grupy mBanku, których działalność obarczona jest ryzykiem kredytowym, przed zawarciem transakcji i w trakcie jej trwania – w trybie monitoringu – przeprowadzają ocenę ryzyka opierając się przy tym o systemy ratingowe stosowane przez Grupę mBanku. Zastosowany system ratingowy wynika z charakteru prowadzonej działalności, przy czym spółka faktoringowa i leasingowa używają ratingu dłużnika (PD-rating), zaś leasing dodatkowo ratingu kredytowego (EL-rating). W przypadku kredytów hipotecznych i leasingu nieruchomości stosowany jest rating oparty o miary nadzorcze (slotting approach).

3.4.4 Monitoring i walidacja modeli

Wszystkie modele parametrów ryzyka w mBanku oraz w spółkach Grupy mBanku S.A., w tym między innymi modele scoringowe, prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania (PD), straty z tytułu niewykonania zobowiązania (LGD), oraz współczynnika konwersji kredytowej (CCF) podlegają szczegółowemu i corocznemu procesowi monitoringu przez jednostki modelujące oraz walidacji przez niezależną jednostkę walidacyjną mBanku.

W trakcie monitoringu przeprowadzane są zarówno testy sprawdzające moc dyskryminacyjną modeli lub poszczególnych ich komponentów, stabilność w czasie, istotność poszczególnych odchyleń empirycznych realizacji od wartości teoretycznych oraz wpływ na parametry portfelowe. W przypadku identyfikacji pewnych niedopasowań jednostka modelująca przeprowadza rekalibracje przedmiotowych modeli.

Raporty z przeprowadzonych monitoringów/backtestów przedstawiane są do wiadomości użytkowników modelu oraz niezależnej jednostki walidującej.

Walidacja

Walidacja jest wewnętrznym, kompleksowym procesem niezależnej i obiektywnej oceny funkcjonowania modelu, spełniającym, w przypadku metody AIRB, wytyczne Nadzorcy określone w Rozporządzeniu CRR. Zasady walidacji zostały ramowo określone w „Polityce zarządzania modelami” („PZM”) i uszczegółowione w innych regulacjach wewnętrznych mBanku. Walidacji podlegają modele bezpośrednio lub pośrednio wykorzystywane w ocenie adekwatności kapitałowej z wykorzystaniem metody AIRB oraz inne wskazane w Rejestrze Modeli PZM prowadzonym w mBanku.

W przypadku modeli AIRB wymagana jest niezależność jednostki walidacyjnej w strukturach organizacyjnych Banku lub spółki Grupy (odrębny departament lub spółka Grupy) w stosunku do jednostek zaangażowanych w proces budowy/utrzymania modelu tzn. Właściciela oraz Użytkowników. W mBanku za walidację odpowiedzialny jest Wydział Walidacji Departamentu Zarządzania Zintegrowanym Ryzykiem i Kapitałem (Jednostka Walidacyjna).

Walidacja przeprowadzana przez Jednostkę Walidacyjną obejmuje ocenę:

  • modeli,
  • ich implementacji
  • procesu ich stosowania.

W zależności od istotności i złożoności modelu walidacja ma charakter zaawansowany (obejmuje zarówno elementy ilościowe, jak i jakościowe) lub podstawowy (skoncentrowany głównie na elementach jakościowych oraz możliwych do wykonania analizach ilościowych). Wyniki walidacji są udokumentowane w formie raportu walidacyjnego, który zawiera ocenę modelu m.in. na potrzeby dalszego zatwierdzenia modelu oraz ewentualne zalecenia dotyczące stwierdzonych nieprawidłowości. Raporty walidacyjne, jak również zalecenia i rekomendacje powalidacyjne są zatwierdzane przez Wiceprezesa Zarządu ds. Zarządzania Ryzykiem.

Zadania walidacyjne realizowane są zgodnie z rocznym planem walidacji, zatwierdzanym przez Wiceprezesa Zarządu ds. Zarządzania Ryzykiem.

Wszystkie modele wykorzystywane do obliczania wymogów kapitałowych z tytułu ryzyka kredytowego w ramach metody AIRB zostały poddane walidacji.

Polityka zmian metody IRB

Bank posiada zatwierdzoną przez Zarząd i wdrożoną  „Politykę zmian metody IRB”. Zawiera ona wewnętrzne zasady zarządzania zmianami w ramach stosowanej metody IRB, oparte o wytyczne władz nadzorczych i uwzględniające własną specyfikę organizacyjną. Polityka określa etapy procesu zarządzania zmianami, definiuje role i odpowiedzialności, szczegółowo charakteryzuje zasady klasyfikacji zmian, jak również zasady oraz obowiązki związane z koniecznością realizacji wymogu dokumentacyjnego, związanego z prowadzeniem rejestru zmian metody statystycznej.

3.4.5 Zasady kalkulacji wartości rezerwy portfelowej (rezerwy na zaistniałe, lecz nieujawnione straty IBNI - Incurred But Not Identified Losses) dla należności korporacyjnych i detalicznych w oparciu o systemy ratingowe.

Rezerwa portfelowa tworzona jest na portfelu kredytowym klientów, którzy nie zostali zaklasyfikowani do kategorii default. Kwota rezerw jest szacunkiem wielkości strat już poniesionych w wyniku zaistnienia zdarzeń ekonomicznych, które na dzień obliczania rezerw nie zostały jeszcze zidentyfikowane przez Bank.

Bank stosuje jednolitą definicję default we wszystkich obszarach zarządzania ryzykiem kredytowym, w tym dla celów kalkulacji odpisów, rezerw (po niezbędnej eliminacji różnic pomiędzy podejściem wynikającym z MSR 39 i CRR) i wymogu kapitałowego. Podstawą przyjętej definicji niewykonania zobowiązania (default) jest definicja niewykonania zobowiązania zawarta w Rozporządzeniu CRR.

3.4.5.1 Należności korporacyjne

Prawdopodobieństwo ujawnienia się straty jest modelowane regresją logistyczną opartą na wskaźnikach finansowych i danych jakościowych. Model jest kalibrowany na wewnętrznych danych Banku obejmujących kilkuletni okres obserwacji portfela korporacyjnego. W oparciu o istniejący w Banku okres monitoringowy oszacowano, że 6 – 8 miesięcy (w zależności od wielkości firmy) to średni okres, jaki upływa między zaistnieniem negatywnego zdarzenia ekonomicznego a możliwością jego rejestracji przez Bank, jest to tzw. okres identyfikacji straty (LIP). Zatem w obliczeniach przyjęto horyzont obserwacji parametru PD równy 6 - 8 miesięcy, a jego wartość uzyskuje się z przeskalowania oryginalnej wartości 12-miesięcznego PD-ratingu pochodzącego z modelu ratingowego dla korporacji. Wielkość poniesionej straty jest założona na poziomie oczekiwanego zaangażowania w przypadku zaistnienia stanu default (EAD) pomnożonego przez LGD wyznaczonego przez model LGD / EAD dla korporacji oraz pomnożonego przez PD.

Charakterystyka korporacyjnego systemu ratingowego jako modelu wrażliwego na zmiany cyklu koniunkturalnego (ang. Point-in-Time), jak też uwzględnienie w modelu finansowych danych śródrocznych oraz wskaźników ostrzegawczych w ocenie Zarządu Banku zapewnia adekwatną reakcję wyliczonych kwot rezerw portfelowych na zmieniające się warunki rynkowe.

3.4.5.2 Należności detaliczne

Do celów pomiaru utraty wartości w obszarze detalicznym Bank stosuje parametry ryzyka kredytowego analogiczne do pochodzących z metodyki AIRB (zaawansowanej metody ratingów wewnętrznych kalkulacji wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka kredytowego), po niezbędnej eliminacji różnic pomiędzy podejściem wynikającym z AIRB i MSR 39.

Sposób rozpoznania wystąpienia przesłanki niewykonania zobowiązania (default) bazuje na wszelkich dostępnych danych kredytowych klienta i obejmuje wszystkie jego zobowiązania wobec Banku.

W zakresie modelu LGD Bank stosuje podejście warunkowe do rozpoznania efektu zabezpieczeń, tj. określone prawdopodobieństwem (uwarunkowanym specyfiką procesu windykacyjnego) realizacji zabezpieczenia. Ponadto uwzględniane są częściowe spłaty oraz w większy zakres odzysków z tytułu powrotu klienta do sytuacji normalnej.

W obszarze bankowości detalicznej wykorzystywany jest dwunastomiesięczny Okres Identyfikacji Straty (LIP) wyznaczany w oparciu o bieżące dane wewnętrzne dotyczących bankowych procesów i możliwości detekcji zaistniałych strat.

3.4.5.3 Pomiar utraty wartości należności korporacyjnych

Bank dokonuje pomiaru utraty wartości dla ekspozycji kredytowych zgodnie z Międzynarodowym Standardem Rachunkowości 39. Narzędziem do wyliczania odpisów aktualizujących dla zaangażowań z utratą wartości udzielonych klientom korporacyjnym oraz bankom jest intranetowa aplikacja IMPAIRMENT-Korpo. Proces identyfikacji klientów z utratą wartości i kalkulacji odpisów aktualizacyjnych przebiega następująco:

a) określenie przy podejściu indywidualnym wystąpienia przesłanek utraty wartości (loss events), a przy stwierdzeniu utraty wartości, klasyfikacja klienta do kategorii default,

b) określenie szacowanych przyszłych przepływów pieniężnych zarówno z zabezpieczeń jak i z bieżącej działalności klienta,

c) kalkulacja utraty wartości uwzględniająca przyszłą wartość szacowanych odzysków zdyskontowanych efektywną stopą procentową,

d) ewidencja księgowa odpisów aktualizujących.

Przesłanki niewykonania zobowiązania podzielono na twarde przesłanki utraty wartości, których zajście jest jednoznaczne z koniecznością klasyfikacji klienta do kategorii default oraz miękkie przesłanki utraty wartości gdzie zajście danego zdarzenia może, ale nie musi, świadczyć o konieczności klasyfikacji klienta do kategorii default. Analityk kredytowy dokonuje dodatkowej oceny, czy wydarzenie miało istotny negatywny wpływ na zdolność dłużnika do wywiązywania się w pełni ze swoich zobowiązań kredytowych. Celem wprowadzenia miękkich przesłanek utraty wartości jest zasygnalizowanie sytuacji, które potencjalnie mogą skutkować istotnym zwiększeniem ryzyka kredytowego dłużnika, prowadzącego do niemożności wywiązania się dłużnika w pełni ze swoich zobowiązań kredytowych wobec Banku.

Lista twardych przesłanek utraty wartości:

1. Liczba dni przeterminowania którejkolwiek ekspozycji o charakterze zobowiązania kredytowego dłużnika wynosi powyżej 90 dni oraz kwota przeterminowania przekracza 3 000 zł.

2. Zbycie przez Bank ekspozycji ze znaczną stratą ekonomiczną związaną ze zmianą wiarygodności kredytowej dłużnika.

3. Dokonanie przez Bank wymuszonej restrukturyzacji ekspozycji, czego następstwem była zmiana harmonogramu obsługi kredytu/transakcji z uwagi na brak możliwości wywiązania się przez dłużnika z umowy kredytowej/transakcji według jej pierwotnych założeń, co doprowadziło do:

a) zmniejszenia zobowiązań finansowych poprzez umorzenie części zobowiązania, lub

b) odroczenia istotnej części spłaty kwoty głównej, odsetek lub (jeżeli dotyczy) prowizji, pod warunkiem, że brak zgody na restrukturyzację skutkowałby opóźnieniem dłużnika w płatności powyżej 90 dni kalendarzowych dotyczącym istotnej części zobowiązania.

4. Złożenie przez Bank, podmiot dominujący wobec Banku lub podmiot zależny od Banku wniosku o postawienie dłużnika w stan upadłości lub podobnego wniosku w odniesieniu do zobowiązań kredytowych dłużnika wobec Banku, podmiotu dominującego wobec Banku lub podmiotu zależnego Banku.

5. Postawienie dłużnika w stan upadłości lub uzyskanie przez niego podobnej ochrony prawnej, powodującej uniknięcie lub opóźnienie spłaty zobowiązań kredytowych wobec Banku, podmiotu dominującego wobec Banku lub podmiotu zależnego Banku.

6. Wypowiedzenie przez Bank umowy w części lub całości i wszczęcie procedur restrukturyzacyjnych /windykacyjnych.

7. Oszustwo (defraudacja) ze strony klienta.

Lista miękkich przesłanek utraty wartości jest przygotowana oddzielnie dla każdego z następujących typów podmiotów:

a) rządów i banków centralnych,

b) banków,

c) korporacji, w tym kredytowania specjalistycznego,

d) jednostek samorządu terytorialnego,

e) ubezpieczycieli,

f) funduszy PTE, TFI.

Określenie oddzielnych miękkich przesłanek utraty wartości dla poszczególnych typów podmiotów miało na celu odzwierciedlenie specyfiki działalności poszczególnych podmiotów w procesie identyfikacji przypadków niewykonania zobowiązania.

W celu weryfikacji utraty wartości ekspozycji dokonywana jest identyfikacja ekspozycji kredytowych z przesłanką utraty wartości. Następnie przeprowadzane jest porównanie wartości bilansowej brutto ekspozycji kredytowej z wartością oszacowanych przyszłych przepływów pieniężnych, zdyskontowanych z zastosowaniem pierwotnej efektywnej stopy procentowej, które pozwala stwierdzić czy nastąpiła utrata wartości. W przypadku gdy zdyskontowana wartość przyszłych przepływów pieniężnych jest większa od wartości bilansowej brutto, nie stwierdza się utraty wartości i nie dokonuje się odpisu.

W przypadku sytuacji specyficznych, dla których przyszłe przepływy są jednoznacznie uwarunkowane zdarzeniami jednostkowymi o binarnym charakterze wystąpienia Bank szacuje prawdopodobieństwo takich zdarzeń jako podstawę do wyliczenia kwoty należnych rezerw.

3.4.5.4 Pomiar utraty wartości należności detalicznych

W części detalicznej Banku wysokość odpisów aktualizacyjnych z tytułu utraty wartości ustalana jest, podobnie jak w części korporacyjnej, z wykorzystaniem systemu IMPAIRMENT. Przyjmuje się, że wystąpiła przesłanka utraty wartości ekspozycji detalicznej, gdy osoba fizyczna będąca zobowiązana z tytułu danego produktu jest w stanie default zgodnie z metodyka AIRB (po niezbędnej eliminacji różnic pomiędzy podejściem wynikającym z AIRB i MSR 39), to znaczy:

a) suma opóźnień na wszystkich produktach jest większa od 500 PLN i najstarsze opóźnienie ma ponad 90 dni,

b) jedna z transakcji klienta ma charakter wyłudzenia (fraud),

c) jedna z transakcji klienta podlega restrukturyzacji,

d) złożony zostaje przez Bank wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, postępowania upadłościowego lub naprawczego (skutkującego możliwym zaniechaniem lub opóźnieniem w spłacie) wobec dłużnika,

e) zobowiązanie kredytowe jest kwestionowane przez dłużnika na drodze postępowania sądowego.

Szacunek rezerwy dla transakcji, które utraciły wartość jest dokonywany w oparciu o model LGD dla klientów default, który w oparciu o dane historyczne szacuje przyszłe zdyskontowane odzyski uwarunkowane typem transakcji, poziomem jej zabezpieczenia oraz długością przebywania klienta w stanie default.

Poniższa tabela prezentuje udział procentowy pozycji bilansowych i pozabilansowych Grupy, odnoszących się do kredytów i pożyczek oraz gwarancji i akredytyw udzielonych klientom indywidualnym, korporacyjnym i budżetowym oraz pokrycia ekspozycji odpisem z tytułu utraty wartości dla każdej kategorii wewnętrznego ratingu stosowanego przez Bank (opis modelu ratingu jest przedstawiony w nocie 3.4.3).

 

 
Pod-portfel 31.12.2014 31.12.2013
Udział zaangażowania (%) Pokrycie rezerwą (%) Udział zaangażowania (%) Pokrycie rezerwą (%)
1 4,52 - 7,47 -
2 31,53 0,04 29,93 0,09
3 17,34 0,13 23,26 0,09
4 25,49 0,33 21,09 0,22
5 5,83 1,04 5,45 0,89
6 0,51 1,69 0,53 1,60
7 2,23 3,81 2,28 0,98
8 4,80 0,01 4,52 1,47
pozostałe *) 2,39 - 0,31 -
kategoria default 5,36 49,03 5,16 35,53
Razem 100,00 2,90 100,00 2,07

*) pozostałe dotyczą spółek, które nie stosują systemów analogicznych jak mBank

prev next

33,52% portfela kredytów i pożyczek (dla zaangażowania bilansowego i pozabilansowego) jest klasyfikowane na dwóch najwyższych poziomach wewnętrznego systemu oceny (31 grudnia 2013 r. – 37,40%).

Nominalny wzrost zaangażowania o 14% na koniec 2014 roku w stosunku do końca roku 2013 istotnie wpłynął na pod-portfel 3 i 4 i spowodował dla tych kategorii zmianę rozkładu udziału zaangażowania. Udział pokrycia rezerwą dla pod-portfeli 7 i 8 został na koniec 2014 r. skumulowany w pod-portfelu 7.

3.4.5.5 Przejęte zabezpieczenia

Grupa klasyfikuje przejęte zabezpieczenia jako aktywa przejęte za długi i wycenia zgodnie z przyjętymi zasadami rachunkowości opisanymi w pkt 2.25. Aktywa przejęte za długi zaklasyfikowane jako aktywa do zbycia zostaną wystawione na sprzedaż na właściwym dla nich rynku oraz zbyte w najszybszym możliwym terminie. Proces sprzedaży przejętych przez Bank zabezpieczeń jest zorganizowany zgodnie z polityką i procedurami określonymi przez Departament Restrukturyzacji i Windykacji dla poszczególnych rodzajów przejmowanych zabezpieczeń.

Polityką spółek Grupy jest sprzedaż przejętych aktywów lub – jak to ma miejsce w przypadku leasingu – oddanie w ponowny leasing innemu klientowi. Do rzadkości należą przypadki zagospodarowania przejętych aktywów na potrzeby własne – czynność taka musi być ekonomicznie uzasadniona i odzwierciedlać pilną potrzebę spółek Grupy oraz musi uzyskać każdorazowo aprobatę ich Zarządów. W 2014 roku i w 2013 roku Grupa nie posiadała żadnych trudnozbywalnych aktywów przejętych jako zabezpieczenia. Na dzień 31 grudnia 2014 roku wartość przejętych zabezpieczeń wyniosła 8 192 tys. zł (31 grudnia 2013 rok – 8 192 zł) i obejmowała głównie nieruchomości stanowiące zabezpieczenie kredytów hipotecznych oraz przedmioty leasingu. Wartość przejętych zabezpieczeń została ujęta w pozycji zapasy w Nocie 27.

3.4.6 Polityka Grupy mBanku w zakresie forbearance

  • Definicja

Polityka Grupy mBanku w zakresie forbearance oznacza zdefiniowany regulacjami wewnętrznymi zestaw działań związanych z renegocjacją i restrukturyzacją warunków umów kredytowych.

Grupa oferuje klientom, którzy są tymczasowo w trudnej sytuacji finansowej i nie są w stanie sprostać pierwotnym warunkom spłaty, łagodniejsze warunki obsługi zobowiązań, pozwalające na utrzymanie bieżącej ich obsługi, bez których problemy finansowe klientów uniemożliwiłyby spłatę w terminie określonym pierwotną umową. Umowy te mogą być inicjowane przez klienta lub podmioty z Grupy i obejmują restrukturyzację zadłużenia, nowy harmonogram spłaty, odroczenie terminu płatności rat kapitałowych przy utrzymaniu płatności odsetek.

Typ oferowanej ulgi jest dostosowywany do charakteru i przewidywanego czasu trwania trudnej sytuacji finansowej klienta. Do zawarcia porozumienia z klientem konieczne jest przekonanie Grupy o gotowości i zdolność klienta do spłaty. Przed udzieleniem jakichkolwiek ulg przeprowadzana jest ocena jej wpływu na poprawę zdolności klienta do spłaty.

Grupa renegocjuje umowy kredytowe z klientami mającymi trudności finansowe w celu maksymalizacji możliwości odzyskania należności oraz minimalizacji ryzyka defaultu (niewywiązania się klienta ze swoich zobowiązań).

Ekspozycje ze zmodyfikowanymi warunkami podlegającymi polityce forbearance (dalej - ekspozycje forborne)  są przedmiotem raportowania regulacyjnego oraz wewnętrznego.

  • Stosowane instrumenty

Grupa prowadzi otwartą komunikację z klientem w celu jak najwcześniejszego rozpoznania trudności finansowych oraz poznania ich przyczyn. Działania pomocowe oferowane klientom indywidualnym, których trudności finansowe w ocenie banku mają krótkoterminowy charakter, koncentrują się na czasowej redukcji wysokości rat i mogą mieć charakter zawieszenia spłat kapitału przy utrzymaniu spłat odsetek.

Klientom, których problemy finansowe mają charakter długoterminowy, może być oferowane wydłużenie terminu spłaty zobowiązań, które może obejmować zmniejszenie wysokości spłacanych rat.

W przypadku refinansowanie długu jako regułę stosuje się przeklasyfikowanie klienta do kategorii default.

Wobec klientów korporacyjnych będących w trudnej sytuacji finansowej ulgi oferowane przez Grupę, począwszy od standstill (zaniechania działań, do których bank jest upoważniony w przypadku naruszenia warunków umownych bądź covenantów) a na restrukturyzacji umów kończąc, mają na celu wsparcie procesu biznesowego. Umowy restrukturyzacyjne mogą zwiększyć bezpieczeństwo Grupy poprzez zamianę finansowania otwartego (kredyt w rachunku bieżącym) na faktoring lub dyskonto faktur. Umowy restrukturyzacyjne mogą uchylać lub łagodzić warunki dodatkowe zawarte w umowie pierwotnej, jeżeli jest to optymalna strategia przetrwania biznesu klienta.

Poniższa lista możliwych działań podlegających polityce forbearance nie wyczerpuje wszystkich dostępnych, ale obejmuje najczęściej stosowane.

  • Zwiększenie kwoty kredytu,
  • Zmiana harmonogramu spłat,
  • Wydłużenie ostatecznej daty spłaty/ przedłużenie czasu trwania kredytu,
  • Restrukturyzacja (średnio lub długoterminowe refinansowanie),
  • Kapitalizacja odsetek,
  • Odroczenia spłat odsetek,
  • Odroczenia spłat rat kapitałowych,
  • Zawieszenie, odstąpienie od realizacji działań wynikających z dodatkowych warunków zawartych w umowie (tzw. covenantów),
  • Standstills.
    • Zarządzanie ryzykiem

Działania z zakresu forbearance są w Grupie od wielu lat integralną częścią działalności zarządzania ryzykiem. Portfele forbearance podlegają regularnemu przeglądowi i raportowaniu do kierownictwa Pionu Ryzyka. Ocenie podlega skuteczność podejmowanych działań, regularność obsługi produktów zrestrukturyzowanych w zależności od typu produktów oraz segmentu klientów. Analiza ryzyka związanego z detalicznym portfelem forbearance ma charakter portfelowy, zaś portfela korporacyjnego jest skoncentrowana na analizie indywidualnej.

W bankowości korporacyjnej procesowi udzielania ulgi towarzyszy przeprowadzanie testu impairmentowego. Rozpoznanie utraty wartości należności skutkuje przejęciem obsługi klienta przez wyspecjalizowaną jednostkę ds. restrukturyzacji i windykacji. Wszystkie produkty kredytowe udzielone klientom obsługiwanym w obszarze restrukturyzacji mają status forbearance. Klienci bez rozpoznanej utraty wartości, którzy otrzymali ulgę, podlegają szczególnemu monitoringowi przez wszystkie jednostki uczestniczące w procesie kredytowania. Są umieszczani na Watch List (WL), co skutkuje zwiększonym poziomem monitorowania ich sytuacji finansowej oraz stałą obserwacją czy nie wystąpiły przesłanki trwałej utraty wartości należności.

Grupa nie stosuje odrębnych modeli do wyznaczania poziomu rezerwy portfelowej bądź celowej na produktach pomocowych podlegających polityce forbearance.

  • Warunki wyjścia z forbearance

Grupa zaprzestaje wykazywania produktu pomocowego, jako forborne w przypadku spełnienia łącznie wszystkich poniższych warunków :

  • Umowa jest uważana jako niezagrożona (performing);
  • Przeprowadzono analizę kondycji finansowej dłużnika, która wskazała wyjście klienta z trudności finansowych;
  • Minęły co najmniej 2 lata próby od uznania ekspozycji za niezagrożoną (performing);
  • Co najmniej od połowy okresu próby wystąpiły regularne wpływy z tytułu należności lub odsetek (opóźnienia w spłacie na kontrakcie nie przekraczające 31 dni) zgodnie z harmonogramem ustalonym w momencie udzielenia ulgi;
  • Żadna ekspozycja dłużnika nie jest przeterminowana powyżej 31 dni na koniec okresu w kwocie wyższej niż 500 zł.
    • Charakterystyki portfela.

Z powodu konieczności dostosowania się do wymagań raportowych wprowadzonych regulacjami EBA (ITS on Supervisory reporting on forbearance and non-performing exposures under article 99(4) of Regulation (EU) No 575/2013) w 2014 roku uległ zmianie sposób rejestrowania sytuacji forbearance. Dostosowano systemy banku do jednoznacznego oznaczania aktywów w stosunku do których udzielono ulgi. Dlatego też, dane obecnie dostępne w systemach Banku i raportowane nie są porównywalne z danymi za lata poprzednie.

Poniższa tabela przedstawia zmiany wartości bilansowej ekspozycji forborne.

 
  Wartość brutto  Z tego w kategorii default Opisy aktualizacyjne Wartość netto 
Saldo na 31.12.2013 1 995 592 1 526 073 588 260 1 407 332
Wyjścia z forbearance (148 406) (124 487) (51 335) (97 071)
Wejścia do forbearance 605 363 261 236 92 086 513 278
Zmiana salda na kontynuowanych (170 831) 86 182 116 796 (287 627)
Saldo na 31.12.2014 2 281 718 1 749 003 745 806 1 535 912
prev next

Portfel forbearance według stanu na dzień 31 grudnia 2014 roku

 
  Wartość brutto  Z tego w kategorii default Rezerwy na utratę wartości kredytów i pożyczek Wartość netto 
Należności od banków 1 - - 1
Kredyty i pożyczki udzielone klientom, w tym: 2 281 717 1 749 003 745 806 1 535 911
Klienci indywidualni: 469 240 186 590 70 746 398 494
- Należności bieżące 22 222 17 119 6 888 15 334
- Kredyty terminowe, w tym: 447 018 169 470 63 858 383 160
          kredyty hipoteczne i mieszkaniowe 379 103 124 180 51 564 327 539
Klienci korporacyjni 1 812 477 1 562 414 675 060 1 137 417
         udzielone dużym klientom 765 447 693 510 369 616 395 831
udzielone średnim i małym klientom 1 047 030 868 904 305 444 741 586
Klienci budżetowi - - - -
Razem dane bilansowe 2 281 718 1 749 003 745 806 1 535 912
prev next

Ekspozycje forborne według charakteru udzielonej ulgi według stanu na dzień 31 grudnia 2014 roku

 
Typ ulgi Wartość brutto  Z tego w kategorii default Opisy aktualizacyjne Wartość netto 
Refinansowanie 87 616 75 919 30 938 56 678
Zmiana warunków 2 194 101 1 673 084 714 867 1 479 234
Suma końcowa 2 281 718 1 749 003 745 806 1 535 912
prev next

Ekspozycje forborne według struktury geograficznej według stanu na dzień 31 grudnia 2014 roku

 
Typ ulgi Wartość brutto  Z tego w kategorii default Opisy aktualizacyjne Wartość netto 
Polska 1 677 732 1 145 017 535 519 1 142 212
Zagranica 603 986 603 986 210 286 393 700
Suma końcowa 2 281 718 1 749 003 745 806 1 535 912
prev next

Ekspozycje forborne bez rozpoznanej utraty wartości według długości przeterminowania według stanu na dzień 31 grudnia 2014 roku

 
Okres przeterminowania Wartość brutto  Z tego w kategorii default Opisy aktualizacyjne Wartość netto 
Nieprzeterminowane 337 904 81 317 1 495 336 392
do 30 dni 35 576 12 393 217 35 359
od 31 dni do 90 dni 1 881 1 093 - 1 881
powyżej 90 dni 125 117 125 117 88 125 029
Suma końcowa 500 478 219 920 1 800 498 662
prev next

Ekspozycje forborne według struktury branżowej według stanu na dzień 31 grudnia 2014 roku

 
Branża Wartość brutto  Z tego w kategorii default Odpisy aktualizacyjne Wartość netto 
Branża drzewna 240 825 220 775 112 399 128 426
Branża finansowa 964 964 1 963
Branża spożywcza 56 040 51 225 22 004 34 036
Budownictwo 154 328 144 880 19 774 134 554
Działalność profesjonalna 41 047 2 535 1 535 39 512
Edukacja 20 001 20 001 4 936 15 065
Elektronika i AGD 88 767 82 441 66 739 22 028
Energetyka i ciepłownictwo 109 109 109 109 17 619 91 490
Górnictwo 91 303 91 303 45 742 45 561
Handel detaliczny 91 098 82 096 36 920 54 179
Handel hurtowy 75 536 44 814 34 603 40 933
Hotele i restauracje 40 543 40 543 13 40 531
Informacja i komunikacja 41 529 32 723 25 147 16 383
Kultura i rozrywka 46 424 46 424 11 668 34 756
Materiały budowlane 13 753 13 753 13 753 -
Metale 217 634 208 372 139 783 77 851
Opieka zdrowotna 6 174 6 174 819 5 355
Paliwa i chemia 10 968 2 043 627 10 341
Pozostałe przetwórstwo przemysłowe 6 068 6 068 2 982 3 087
Obsługa rynku nieruchomości 393 359 290 378 77 534 315 825
Rolnictwo 11 269 11 269 10 976 293
Tkaniny i odzież 10 925 10 925 4 709 6 216
Transport i logistyka 23 611 19 717 13 811 9 800
Usługi 53 392 53 389 12 539 40 853
Usługi komunalne 178 178 178 -
Inne 436 873 156 905 68 998 367 875
Suma końcowa 2 281 718 1 749 003 745 806 1 535 912
prev next

3.4.7 Ryzyko kontrahenta wynikające z transakcji na instrumentach pochodnych

Ekspozycja kredytowa jest kalkulowana jako suma kosztu zastąpienia poszczególnych transakcji (netowanie pozycji kredytowej - NPV) i potencjalnej zmiany wyceny w przyszłości (Add-on). Bank korzysta z metod mitygacji ryzyka takich jak netting i collateralizacja. Netowanie ekspozycji kredytowej jest stosowane po podpisaniu z klientem umowy nettującej, zaś uwzględnienie zabezpieczeń (collateralizacja) wymaga podpisania umowy CSA. Umowa CSA pozwala na wezwanie klienta do wpłacenia zabezpieczenia jeśli wycena portfela transakcji klienta przekroczony określony poziom kwotowy (tzw. threshold). Ekspozycja kredytowa na instrumentach pochodnych jest korygowana o otrzymany lub wniesiony collateral zgodnie z podpisanymi umowami między Bankiem a kontrahentami.

Kontrola tej ekspozycji dokonywana jest systemowo w czasie rzeczywistym. W szczególności, kontrolowane i monitowane jest na bieżąco wykorzystanie przyznanych poszczególnym kontrahentom limitów ekspozycji kredytowej z tytułu transakcji na instrumentach pochodnych. Limity na ekspozycję kredytową z tytułu transakcji pochodnych są dekomponowane na określone grupy produktów i tenory transakcji.

Rozkład ekspozycji kredytowej z tytułu zawartych transakcji pochodnych w podziale na typ kontrahenta przedstawia się w następujący sposób:

  • 66% ekspozycji zawartych jest z kontrahentami bankowymi,
  • 20% z korporacyjnymi,
  • 13% z instytucjami finansowymi,
  • 1% inne.

Rozkład  ekspozycji kredytowej z tytułu zawartych transakcji pochodnych w podziale na rating wewnętrzny (PDR) na dzień 31 grudnia 2014 roku:

 

 
PDR 1 1.2 1.4 1.6 1.8 2 2.2 2.4 2.6 2.8 3 3.2 3.4
Ekspozycja kredytowa (w mln zł) 0,0 209,3 567,5 304,4 262,3 246,5 444,5 430,5 136,5 189,9 45,5 51,2 273,1
prev next

 

 
PDR 3.6 3.8 4 4.2 4.4 4.6 4.8 5 5.2 5.4 5.6 5.8 >5.8
Ekspozycja kredytowa (w mln zł) 22,6 22,6 3,1 3,5 0,6 0,2 2,1 0,6 0,0 0,0 0,0 0,1 0,0
prev next

Ekspozycja kredytowa z tytułu zawartych transakcji pochodnych z kontrahentami bez przyznanego PDR wynosi 107,34 mln zł. 85% tej ekspozycji jest zawarte z kontrahentami o klasie ratingowej 3 lub lepszej.

Skala PD ratingu jest zgodna ze skalą zaprezentowaną w rozdziale 3.4.3 System ratingowy.

Ekspozycja na ryzyko kontrahenta z tytułu zawartych transakcji pochodnych w podziale na bieżącą wycenę i Add-on została przedstawiona w poniższej tabeli:

 

 
(w mln zł) Banki  Korporacje 
2014 2013 2014 2013
NPV 153 86 456 139
add-on 2 051 1 756 701 472
collateral (342) (167) 37 25
prev next

 

W powyższej tabeli collateral został uwzględniony w NPV zgodnie z podejściem CSA.

W celu odzwierciedlenia ryzyka kredytowego zawartego w instrumentach pochodnych Grupa stosuje korektę ich wartości godziwej, która uwzględnia ryzyko kredytowe kontrahenta. Korekta z tytułu ryzyka kredytowego kontrahenta bazuje na oczekiwanej stracie do terminu zapadalności instrumentu i jest wyliczana na bazie klientowskiej. Wartość tej korekty ujęta jest w rachunku zysków i strat w wyniku na działalności handlowej.

Poniższa tabela prezentuje udział procentowy instrumentów pochodnych razem z korektą z tytułu ryzyka kredytowego kontrahenta, stanowiących składnik aktywów finansowych w łącznej wartości bilansowej dla każdej kategorii wewnętrznego ratingu stosowanego przez Grupę (opis modelu ratingu jest przedstawiony w Nocie 3.4.3).

 

Pod-portfel 31.12.2014 31.12.2013
Wartość godziwa Pokrycie rezerwą (%) Wartość godziwa Pokrycie rezerwą (%)
1 38,88 0,11 34,23 0,02
2 47,69 0,05 29,59 0,07
3 7,74 0,67 33,72 0,42
4 5,38 0,72 0,82 7,68
5 0,26 3,46 1,16 3,56
6 0,01 0,72 0,03 0,14
7 0,00 3,61 0,00 7,69
8 0,03 - 0,45 -
kategoria default 0,01 - - -
Razem 100,00 0,17 100,00 0,27