20. Pochodne instrumenty finansowe

Grupa posiada następujące rodzaje instrumentów pochodnych:

Walutowe transakcje terminowe to zobowiązania do kupna walut obcych i lokalnych, obejmujące nie zrealizowane transakcje spot. Kontrakty typu futures dla walut i stóp procentowych to zobowiązania w formie umowy do otrzymania lub zapłacenia określonej wartości netto, zależnie od zmian kursów wymiany walut lub stóp procentowych, bądź do kupna lub sprzedaży waluty obcej lub instrumentu finansowego w ustalonym terminie w przyszłości po ustalonej cenie, określonej na zorganizowanym rynku finansowym. Z uwagi na fakt, że kontrakty futures są zabezpieczone środkami pieniężnymi lub papierami wartościowymi wycenianymi według wartości godziwej, zaś zmiany wartości nominalnej tych kontraktów rozliczane są codziennie w odniesieniu do notowań giełdowych, ryzyko kredytowe jest nieznaczne. Kontrakty FRA to kontrakty analogiczne do futures, tyle że negocjowane indywidualnie i wymagające gotówkowego rozliczenia w określonym terminie w przyszłości różnicy pomiędzy określoną w umowie stopą procentową a aktualną stopą rynkową, na bazie teoretycznej kwoty kapitału.

Walutowe i procentowe kontrakty swap to zobowiązania do zamiany jednego strumienia przepływów pieniężnych na inny. Rezultatem takiej transakcji jest zamiana walut lub stóp procentowych (na przykład, oprocentowania stałego na zmienne) lub połączenia wszystkich tych czynników (na przykład, międzywalutowe kontrakty swap stóp procentowych). Z wyjątkiem określonych walutowych kontraktów swap, nie następuje w przypadku tych transakcji zamiana kapitału. Ryzyko kredytowe Banku stanowi potencjalny koszt zastąpienia kontraktów swap, jeżeli strony nie wywiążą się ze swoich zobowiązań. Ryzyko to jest monitorowane na bieżąco przez odniesienie do aktualnej wartości godziwej, proporcji wartości nominalnej kontraktów oraz płynności rynkowej. W celu kontrolowania poziomu podejmowanego ryzyka kredytowego Grupa ocenia strony umowy przy pomocy tych samych metod, które stosuje się w działalności kredytowej.

Grupa stosuje rachunkowość zabezpieczeń wartości godziwej części portfela kredytów hipotecznych na stałą stopę procentową udzielonych przez oddziały zagraniczne Banku w Czechach; euroobligacji na stałą stopę wyemitowanych przez mFinance France, podmiot zależny od mBanku; listów zastawnych na stałą stopę wyemitowanych przez mBank Hipoteczny, podmiot zależny od mBanku oraz rachunkowość zabezpieczeń przepływów pieniężnych części portfela kredytów na zmienną stopę procentową, indeksowaną do stopy rynkowej, udzielonych przez Bank. Instrumentem zabezpieczającym w obu rodzajach rachunkowości zabezpieczeń jest Interest Rate Swap.

Szczegółowe informacje dotyczące rachunkowości zabezpieczeń zostały zaprezentowane w Nocie 21 poniżej.

Opcje walutowe i procentowe to umowy, na mocy których sprzedający przyznaje kupującemu prawo, ale nie obowiązek, nabycia (opcja kupna) lub sprzedaży (opcja sprzedaży) w ustalonym dniu, do ustalonego dnia lub też w ustalonym okresie – konkretnej ilości waluty obcej lub instrumentu finansowego po z góry ustalonej cenie. W zamian za powzięcie ryzyka walutowego lub ryzyka zmiany stóp procentowych, sprzedający otrzymuje od kupującego premię. Opcje mogą być opcjami znajdującymi się w obrocie giełdowym lub negocjowanymi pomiędzy Grupą a klientem (w transakcji pozagiełdowej). Grupa jest narażona na ryzyko kredytowe z tytułu zakupionych opcji tylko i wyłącznie do wysokości ich wartości bilansowej, którą stanowi ich wartość godziwa.

Transakcje na ryzyko rynkowe obejmują kontrakty futures i opcje na towary oraz opcje na akcje i indeksy giełdowe.

Nominalne wartości niektórych rodzajów instrumentów finansowych stanowią podstawę do ich porównania z instrumentami ujmowanymi w sprawozdaniu z sytuacji finansowej, ale niekoniecznie wskazują, jaka będzie wartość przyszłych przepływów pieniężnych, bądź jaka jest bieżąca wartość godziwa instrumentów. Z tego względu nie pokazują, jaki jest stopień narażenia Banku na ryzyko kredytowe lub ryzyko zmiany cen. Instrumenty pochodne mogą mieć wycenę dodatnią (aktywa) lub ujemną (zobowiązania) w zależności od wahań rynkowych stóp procentowych lub kursów wymiany walut. Łączna wartość godziwa pochodnych instrumentów finansowych może podlegać znacznym wahaniom.

Wartości godziwe posiadanych instrumentów pochodnych przedstawiono w poniższej tabeli:

 

   
         Wartość kontraktu         Wartość godziwa 
kupno sprzedaż aktywa zobowiązania
Stan na 31 grudnia 2014
Pochodne instrumenty finansowe przeznaczone do obrotu        
Walutowe instrumenty pochodne        
- Walutowe transakcje terminowe (FX forward) 17 780 971 17 711 933 172 061 38 397
- Kontrakty FX swap 12 180 402 12 276 709 45 073 162 466
- Kontrakty CIRS 4 723 072 4 760 397 12 290 57 389
- Opcje walutowe kupione lub sprzedane w obrocie pozagiełdowym 2 910 254 2 807 456 56 775 48 286
Razem instrumenty pochodne z transakcji pozagiełdowych  37 594 699 37 556 495 286 199 306 538
- Walutowe kontrakty futures  139 953 141 615 - -
Razem walutowe instrumenty pochodne  37 734 652 37 698 110 286 199 306 538
Pochodne na stopę procentową        
- Kontrakty IRS, OIS 254 956 265 254 956 265 4 264 152 4 260 275
- Kontrakty FRA 66 775 000 81 157 400 147 744 123 087
- Opcje na stopę procentową kupione lub sprzedane w obrocie pozagiełdowym 341 659 374 641 3 981 4 059
Razem instrumenty pochodne na stopę procentową z transakcji pozagiełdowych  322 072 924 336 488 306 4 415 877 4 387 421
- Kontrakty futures na stopę procentową 2 664 295 171 - -
Razem instrumenty pochodne na stopę procentową  322 075 588 336 783 477 4 415 877 4 387 421
Transakcje na ryzyko rynkowe  716 656 653 246 9 048 20 815
         
Razem aktywa/zobowiązania przeznaczone do obrotu 360 526 896 375 134 833 4 711 124 4 714 774
Instrumenty pochodne zabezpieczające        
Instrumenty pochodne wyznaczone jako zabezpieczenie wartości godziwej 7 217 658 7 217 658 102 226 3 592
- Kontrakty IRS 7 217 658 7 217 658 102 226 3 592
Instrumenty pochodne wyznaczone jako zabezpieczenie przepływów pieniężnych 2 040 000 2 040 000 52 167 690
- Kontrakty IRS 2 040 000 2 040 000 52 167 690
Razem instrumenty pochodne zabezpieczające 9 257 658 9 257 658 154 393 4 282
Razem rozpoznane pochodne aktywa/zobowiązania 369 784 554 384 392 491 4 865 517 4 719 056
         
Krótkoterminowe (do 1 roku) 188 488 877 201 319 549 1 001 243 973 957
Długoterminowe (powyżej 1 roku) 181 295 677 183 072 942 3 864 274 3 745 099
prev next

 

   
             Wartość kontraktu          Wartość godziwa 
kupno sprzedaż aktywa zobowiązania
Stan na 31 grudnia 2013
Pochodne instrumenty finansowe przeznaczone do obrotu        
Walutowe instrumenty pochodne        
- Walutowe transakcje terminowe (FX forward) 8 434 192 8 503 882 33 158 98 114
- Kontrakty FX swap 8 055 578 7 952 942 120 168 26 676
- Kontrakty CIRS 2 207 359 2 204 651 24 041 17 232
- Opcje walutowe kupione lub sprzedane w obrocie pozagiełdowym 2 352 502 2 506 977 55 409 41 621
Razem instrumenty pochodne z transakcji pozagiełdowych  21 049 631 21 168 452 232 776 183 643
- Walutowe kontrakty futures  60 449 60 728 - -
Razem walutowe instrumenty pochodne  21 110 080 21 229 180 232 776 183 643
Pochodne na stopę procentową        
- Kontrakty IRS, OIS 182 875 031 182 875 028 1 976 546 2 133 359
- Kontrakty FRA 97 450 000 89 025 000 121 700 115 818
- Opcje na stopę procentową kupione lub sprzedane w obrocie pozagiełdowym 428 843 453 606 4 788 4 373
Razem instrumenty pochodne na stopę procentową z transakcji pozagiełdowych  280 753 874 272 353 634 2 103 034 2 253 550
- Kontrakty futures na stopę procentową 10 335 10 373 - -
Razem instrumenty pochodne na stopę procentową  280 764 209 272 364 007 2 103 034 2 253 550
Transakcje na ryzyko rynkowe  745 284 727 958 13 775 14 766
         
Razem aktywa/zobowiązania przeznaczone do obrotu 302 619 573 294 321 145 2 349 585 2 451 959
Instrumenty pochodne zabezpieczające        
Instrumenty pochodne wyznaczone jako zabezpieczenie wartości godziwej 2 869 300 2 869 300 - 7 756
- Kontrakty IRS 2 869 300 2 869 300 - 7 756
Razem instrumenty pochodne zabezpieczające 2 869 300 2 869 300 - 7 756
Razem rozpoznane pochodne aktywa/zobowiązania 305 488 873 297 190 445 2 349 585 2 459 715
         
Krótkoterminowe (do 1 roku) 167 797 967 160 542 697 1 029 709 1 134 139
Długoterminowe (powyżej 1 roku) 137 690 906 136 647 748 1 319 876 1 325 576
prev next

W obu prezentowanych okresach transakcje na ryzyko rynkowe obejmują wartość godziwą opcji na indeks giełdowy, akcje i inne papiery kapitałowe, kontraktów futures na towary, kontraktów swap na towary.

W ramach pochodnych instrumentów finansowych Grupa wykazała instrumenty pochodne na kwotę 1 238 tys. zł (zobowiązania), które zostały wydzielone ze strukturyzowanych lokat inwestycyjnych (31 grudnia 2013 r.: 1 223 tys. zł).

Na dzień 31 grudnia 2014 roku i 31 grudnia 2013 roku Grupa nie posiadała żadnych aktywów i zobowiązań finansowych wyznaczonych przy początkowym ujęciu jako wyceniane w wartości godziwej przez rachunek zysków i strat.