3.7. Ryzyko rynkowe

Organizując procesy zarządzania ryzykiem rynkowym mBank kieruje się zasadami i wymaganiami określonymi w uchwałach oraz rekomendacjach KNF, które dotyczą zarządzania ryzykiem rynkowym, w szczególności Rekomendacjami A oraz I.

Naczelną zasadą organizacji procesu zarządzania ryzykiem rynkowym jest oddzielenie funkcji monitoringu i kontroli ryzyka rynkowego od funkcji związanych z podejmowaniem i utrzymywaniem otwartych pozycji ryzyka rynkowego. Funkcje monitoringu i kontroli ryzyka rynkowego są realizowane przez Departament Ryzyka Rynków Finansowych (DRR) w obszarze Ryzyka Banku, który jest nadzorowany przez Wiceprezesa Zarządu ds. Zarządzania Ryzykiem, podczas gdy operacyjne zarządzanie pozycjami ryzyka rynkowego odbywa się w Departamencie Rynków Finansowych (DFM), w Biurze Maklerskim (BM) oraz w Departamencie Skarbu (DS), które podlegają członkowi Zarządu mBanku odpowiedzialnemu za obszar Rynków Finansowych. BM jest jednostką organizacyjną mBanku, która jest wyodrębniona ze struktur DFM i prowadzi działalność operacyjną koncentrując swoją aktywność na instrumentach finansowych podlegających obrotowi na GPW. Ze struktur DFM w 2014 roku wyodrębniony został Departament Emisji Papierów Dłużnych (DCM), który jest jednostką organizacyjną odpowiedzialną za emisję instrumentów dłużnych oraz zarządzanie pozycjami nieskarbowych papierów dłużnych pozostających w księdze bankowej. Ponadto, pozycje inwestycyjne wrażliwe na czynniki ryzyka rynkowego (na ceny akcji notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych) są zarządzane w Departamencie Finansowania Strukturalnego i Mezzanine (DFS). DCM i DFS funkcjonują w obszarze Bankowości Korporacyjnej i Inwestycyjnej.

W prowadzonej działalności mBank jest narażony na ryzyko rynkowe, czyli ryzyko niekorzystnej dla Banku zmiany bieżącej wyceny instrumentów finansowych znajdujących się w portfelach Banku następującej w wyniku zmian czynników ryzyka rynkowego - stóp procentowych, kursów walutowych, cen papierów wartościowych, zmienności implikowanych instrumentów opcyjnych, oraz spreadów kredytowych. mBank identyfikuje ryzyko rynkowe na pozycjach zaliczanych do księgi handlowej wycenianych do wartości godziwej (metodą wyceny bezpośredniej lub metodą wyceny z modelu), które może się zmaterializować stratami mającymi swoje odzwierciedlenie w wyniku finansowym mBanku. Ponadto, Bank przypisuje ryzyko rynkowe pozycjom księgi bankowej, niezależnie od zasad kalkulacji wyniku na tych pozycjach stosowanych na potrzeby sprawozdawczości rachunkowej. W szczególności, w celu odwzorowania ryzyka stóp procentowych produktów obszaru bankowości detalicznej i korporacyjnej o nieokreślonym terminie przeszacowania odsetek lub o stopach administrowanych przez mBank, Bank stosuje modele tak zwanych portfeli replikujących. W 2014 roku w kalkulacji wartości zagrożonej uwzględniony został dodatkowy czynnik ryzyka (spread kredytowy dla obligacji korporacyjnych oraz rządowych - w przypadku obligacji rządowych spread wyznaczany jako różnica pomiędzy stawkami zerokuponowymi krzywej bondowej oraz swapowej) oraz zmieniona została metodologia wyceny obligacji rządowych o stopie zmiennej na potrzeby pomiaru ryzyka celem uwzględnienia w wycenie efektu ryzyka bazowego pomiędzy stawkami krzywej bondowej i swapowej. W konsekwencji powyższych zmian część ryzyka (prezentowanego dotychczas, jako ryzyko stopy procentowej) związanego ze zmiennością spreadu pomiędzy krzywymi jest od marca 2014 roku prezentowana w kategorii VaR CS (ryzyko spreadu kredytowego).  Spodziewany z tego tytułu wzrost miary ryzyka VaR, został uwzględniony w wartościach limitów ryzyka rynkowego, zatwierdzonych na rok 2014 dla Grupy mBanku oraz poszczególnych jednostek objętych limitowaniem ryzyka rynkowego. W przyjętych wartościach limitów ujęto również prognozowany wzrost miar ryzyka z tytułu wydłużenia zakładanego horyzontu inwestycyjnego kapitału z 3 do 5 lat, co zostało zatwierdzone przez Komitet Ryzyka Rynków Finansowych w kwietniu 2014 roku. Miary ryzyka rynkowego pozycji odsetkowych księgi bankowej są wyznaczane modelami wartości bieżącej (NPV – net present value). Kwantyfikacja ekspozycji na ryzyko rynkowe odbywa się przez pomiar wartości zagrożonej (VaR), a także wyznaczanie wartości testów warunków skrajnych.

Ryzyko rynkowe, w szczególności ryzyko stóp procentowych księgi bankowej, jest kwantyfikowane również przez wyznaczanie wartości zagrożonego dochodu odsetkowego (ang. Earnings at Risk - EaR) dla portfela bankowego.

W celu ograniczenia ekspozycji na ryzyko rynkowe decyzjami Zarządu Banku (w odniesieniu do portfela mBanku) oraz Komitetu Ryzyka Rynków Finansowych Banku (w odniesieniu do portfeli jednostek biznesowych) ustanawiane są limity VaR oraz limity (mające charakter liczb kontrolnych) na test warunków skrajnych.

Wartość zagrożona

W 2014 roku ryzyko rynkowe Banku mierzone wartością zagrożoną VaR (w horyzoncie jednodniowym, na poziomie ufności 97,5%) utrzymywało się na umiarkowanym poziomie w relacji do limitów VaR. Średnie wykorzystanie limitów wartości zagrożonej dla portfela Departamentu Rynków Finansowych (DFM), składającego się głównie z pozycji portfela handlowego wynosiło 33% (2,0 mln PLN), dla portfela Biura Maklerskiego (BM) 15% (0,3 mln PLN), natomiast dla portfela Departamentu Skarbu (DS), którego pozycje są klasyfikowane wyłącznie do portfela bankowego wynosiło 59% (26,1 mln PLN) dla portfela bez modelowania kapitału oraz 55% (23,9 mln PLN) w przypadku portfela z modelowaniem kapitału. Od marca 2014 roku limitowaniu podlegała również wartość zagrożona pozycji Departamentu Emisji Papierów Dłużnych (DCM). Średnio wykorzystany został on w 9% (0,3 mln PLN). Limit wartości zagrożonej pozycji Departamentu Finansowania Strukturalnego i Mezzanine (DFS) w akcjach notowanych na GPW był wykorzystany średnio w 72% (6,4 mln PLN). W 2014 roku na wysokość wartości zagrożonej (VaR) portfela Banku miały wpływ w przeważającej mierze portfele instrumentów wrażliwych na stopę procentową oraz na wyodrębniony spread kredytowy – portfele skarbowych papierów dłużnych zarządzane przez DS na księdze bankowej oraz zarządzane przez DFM na pozycjach księgi handlowej łącznie z pozycjami wynikającymi z transakcji wymiany stóp procentowych. Drugim pod względem istotności wpływu na profil ryzyka Banku jest portfel akcji DFS, w którym istotnym czynnikiem ryzyka jest kurs akcji PZU, w związku z utrzymywaniem istotnej pozycji inwestycyjnej w akcjach tej spółki. Portfele DFM instrumentów wrażliwych na zmiany kursów walutowych, takich jak transakcje wymiany walut oraz opcje walutowe, a także ekspozycja portfeli BM na ryzyko cen akcji oraz na ryzyko zmienności implikowanych opcji giełdowych obracanych na GPW miały relatywnie mniejszy wpływ na profil ryzyka Banku.

Poziom VaR dla mBanku

W poniższej tabeli zaprezentowane zostały statystyki poziomów miar wartości zagrożonej portfela mBanku:

 

 
w tys. zł 2014 rok 2013 rok
31.12.2014 średnia  maksimum minimum 31.12.2013 średnia  maksimum minimum
VaR IR 16 457 14 693 19 081 8 122 15 155 16 034 22 806 6 774
VaR FX 937 348 1 162 95 212 348 1 196 73
VaR EQ 6 243 6 507 7 647 5 836 7 268 5 659 7 451 4 551
VaR CS 25 142 27 245 31 279 25 049        
VaR 33 393 29 448 36 453 15 968 16 910 17 622 23 556 10 840
prev next

VaR IR – ryzyko stopy procentowej (bez wyodrębnionego ze stopy spreadu kredytowego)

VaR FX - ryzyko walutowe

VaR EQ – ryzyko akcyjne

VaR CS – ryzyko spreadu kredytowego

Testy warunków skrajnych

Dodatkowymi miarami ryzyka rynkowego, uzupełniającymi pomiar wartości zagrożonej, są testy warunków skrajnych, które pokazują hipotetyczną zmianę bieżącej wyceny portfeli mBanku, które nastąpiłyby wskutek wystąpienia tzw. scenariuszy stres testowych, czyli przyjęcia przez czynniki ryzyka wyszczególnionych skrajnych wartości, przy założeniu utrzymywania statycznego portfela.

Testy warunków skrajnych składają się z dwóch części: standardowych testów warunków skrajnych wyznaczonych dla standardowych czynników ryzyka: kursy wymiany walut, stopy procentowe, ceny akcji oraz ich zmienności, a także testu warunków skrajnych, który obejmuje zmiany spreadów kredytowych. W ten sposób zaadresowano między innymi potrzebę pokrycia w analizach stres testowych niezależnego wpływu ryzyka bazowego (spreadu pomiędzy stopami obligacji rządowych oraz stopami IRS), na które wyeksponowany jest Bank z tytułu utrzymywania portfela obligacji Skarbu Państwa.

Dla mBanku średnie wykorzystanie limitów na wyniki testów warunków skrajnych, wyniosło w 2014 roku 50% (783,9 mln zł). Średnie wykorzystanie limitów na wyniki testów warunków skrajnych, wyniosło w 2014 roku na portfelu DS bez modelowania kapitału 65% (618,9 mln zł), w przypadku z modelowaniem kapitału odpowiednio 59% (616,7 mln zł). Z kolei na portfelu DFM średnie wykorzystanie limitu wyniosło 30% (121,7 mln zł),  na portfelu BM 7% (0,8 mln zł), na portfelu DCM 25% (15,5 mln zł), a na portfelu DFS 65% (32,7 mln zł). Największą część prezentowanych wyników testów warunków skrajnych stanowi wartość testu z tytułu zmiany spreadu kredytowego dla portfeli obligacji skarbowych, ponieważ w scenariuszach stresowych uwzględniony został przeciętnie wzrost stóp procentowych o 100 punktów bazowych.

Ryzyko rynkowe Grupy mBanku

Zasadniczym źródłem ryzyka rynkowego Grupy mBanku są pozycje mBanku. Poniższa tabela przedstawia statystyki poziomów miar wartości zagrożonej (przy poziomie ufności 97,5% dla jednodniowego okresu utrzymywania pozycji) Grupy mBanku w 2014 roku dla poszczególnych podmiotów należących do Grupy, w których zidentyfikowano pozycje ryzyka rynkowego (tj. portfeli mBanku, mBanku Hipotecznego, mLeasingu, Domu Maklerskiego mBanku) oraz w rozbiciu na wartości zagrożone odpowiadające poszczególnym głównym rodzajom ryzyka – ryzyka stóp procentowych (VaR IR), ryzyka kursów walutowych (VaR FX) i ryzyka cen akcji/wartości indeksów (VaR EQ) oraz ryzyko spreadu kredytowego (VaR CS). Wartości miar VaR na koniec 2014 roku przedstawia poniższa tabela:

 

 
w tys. zł Grupa mBanku mBank mBH mLeasing DM mBanku
VaR IR 15 119 14 693 75 436 8
VaR FX 357 348 26 108 20
VaR EQ 6 540 6 507 0 0 137
VaR CS 27 245 27 245 0 0 0
VaR średni 29 678 29 448 86 418 134
VaR max 36 718 36 453 251 627 171
VaR min 16 183 15 968 45 308 71
VaR 33 513 33 393 53 424 112
prev next

Dla porównania, na koniec roku 2013 VaR dla Grupy mBanku wyniósł  17 152 tys. PLN, w tym dla mBanku - 16 910 tys. PLN, mBanku Hipotecznego – 64 tys. PLN, mLeasingu – 615 tys. PLN oraz Domu Maklerskiego mBanku – 108 tys. PLN.

 

 
w tys. zł Grupa mBanku mBank mBH mLeasing DM mBanku
VaR IR 16 334 16 034 76 478 11
VaR FX 362 348 73 190 14
VaR EQ 5 680 5 659 0 0 66
VaR średni 17 776 17 622 108 532 64
VaR max 23 844 23 556 984 780 146
VaR min 10 668 10 840 59 214 45
VaR 17 152 16 910 64 615 108
prev next