3.10. Ryzyko płynności

mBank S.A.

Celem zarządzania ryzykiem płynności jest zapewnienie i utrzymywanie zdolności Banku do wywiązywania się zarówno z bieżących, jak i przyszłych zobowiązań. Bank realizuje ten cel poprzez dywersyfikację stabilnych źródeł finansowania w odniesieniu do grup klientów (od których pozyskuje depozyty), produktów i walut przy jednoczesnej optymalizacji bilansu pod kątem rentowności. Długoterminowe działania mBanku w tym zakresie realizowane są przy uwzględnieniu uwarunkowań co do możliwości pozyskania finansowania oraz dochodowości biznesu.

W 2014 roku sytuacja płynnościowa była monitorowana i utrzymywana na adekwatnym do potrzeb poziomie poprzez dostosowywanie poziomu bazy depozytów i uruchamianie dodatkowych źródeł finansowania w zależności od rozwoju akcji kredytowej i pozostałych potrzeb płynnościowych.

W celu zapewnienia efektywnego procesu zarządzania ryzykiem płynności Zarząd Banku określa adekwatną strukturę organizacyjną oraz deleguje kompetencje na dedykowane jednostki i Komitety. W ramach istniejącego procesu można wyodrębnić obszar zarządzania ryzykiem płynności zarówno na poziomie strategicznym jak i operacyjnym oraz obszar pomiaru i kontroli ryzyka płynności.

W ramach zarządzania ryzykiem płynności analizie poddawanych jest szereg miar ryzyka, z których podstawową jest luka niedopasowania. Obejmuje ona wszystkie aktywa, pasywa oraz pozycje pozabilansowe Banku dla wszystkich walut w horyzontach czasowych ustalonych przez Bank. W 2014 roku Bank utrzymywał poziom nadwyżki płynnościowej adekwatny do prowadzonej działalności operacyjnej i aktualnej sytuacji rynkowej w postaci portfela płynnych papierów skarbowych i pieniężnych, dla których istnieje możliwość zastawu bądź sprzedaży w dowolnym momencie bez istotnej utraty ich wartości. Zgodnie z Uchwałą KNF nr 386/2008 w sprawie ustalenia wiążących banki norm płynności, Bank kalkuluje zdefiniowane w Uchwale nadzorcze miary płynności. W 2014 roku nadzorcze limity na miary płynności, zarówno krótkoterminowej, jak i długoterminowej, nie były przekraczane. Ponadto zgodnie z wymogami Uchwały, Bank dokonuje pogłębionej analizy płynności długoterminowej oraz ustala wewnętrzne limity (o charakterze liczb kontrolnych) zaangażowania w aktywa długoterminowe. Badana jest również stabilność i struktura źródeł finansowania, w tym poziom osadu i koncentracji dla depozytów terminowych i rachunków bieżących. Dodatkowo Bank przeprowadza analizy zmienności pozycji bilansowych i pozabilansowych, w szczególności otwartych linii kredytowych i wykorzystania limitów w rachunkach.

Bieżącej analizie podlega nie tylko płynność w warunkach normalnych, ale również przy założeniu scenariuszy mogących skutkować potencjalnym zagrożeniem jej utraty. W celu określenia wytrzymałości Banku na niekorzystne, istotne zdarzenia mogące prowadzić do utraty płynności przeprowadzane są analizy scenariuszowe obejmujące skrajne założenia dotyczące zarówno funkcjonowania rynków finansowych, jak i zjawisk behawioralnych dotyczących klientów Banku. Bank posiada ustalone procedury działania na wypadek zagrożenia utraty płynności finansowej.

Dla potrzeb bieżącego monitorowania płynności Bank kalkuluje wartości urealnionej, skumulowanej luki niedopasowania przepływów pieniężnych. Luka urealniona jest kalkulowana na bazie przepływów kontraktowych (Nota 3.10.1). Urealniane są przede wszystkim przepływy w portfelu depozytów klientów niebankowych, w portfelu kredytów w rachunkach bieżących oraz przepływy portfela kredytów terminowych. Przy kalkulacji miar płynności Bank bierze pod uwagę potencjalne możliwości uzyskania środków finansowych z tytułu upłynnienia bądź zastawienia papierów wartościowych należących do Rezerw Płynnościowych Banku.

 

 
Wartość urealnionej, skumulowanej  luki niedopasowania przepływów pieniężnych  (w mln zł)
Przedział czasowy 31.12.2014 31.12.2013
do 3 dni roboczych  6 837 7 073
do 7 dni kalendarzowych 6 837 7 073
do 15 dni kalendarzowych 7 424 6 973
do 1 miesiąca 11 169 7 426
do 2 miesięcy 12 697 7 935
do 3 miesięcy 13 320 7 113
do 4 miesięcy 13 731 7 203
do 5 miesiąca 13 897 7 320
do 6 miesięcy 14 247 7 166
do 7 miesięcy 13 860 6 655
do 8 miesięcy 14 080 6 804
do 9 miesiąca 13 962 6 784
do 10 miesięcy 11 083 6 873
do 11 miesięcy 10 938 6 885
do 12 miesięcy 11 180 6 964
prev next

Powyższe wartości należy interpretować, jako nadwyżki płynności w wymienionych przedziałach czasowych. Notowany wzrost  wartości na koniec  roku 2014 wynikał głównie z dynamiki wzrostu niebankowych depozytów terminowych i rachunków bieżących (11,1 mld PLN, w przeliczeniu po kursie z dnia 31 grudnia 2014) przewyższającej dynamikę rozwoju działalności kredytowej (7,2 mld PLN, w przeliczeniu po kursie z dnia 31 grudnia 2014).

Dodatkowym czynnikiem wpływającym pozytywnie na lukę płynności była emisja obligacji własnych w wysokości 1 mld EUR (4,26 mld PLN) oraz obligacji podporządkowanych w wysokości 750 mln PLN, którym towarzyszył spadek zadłużenia wobec głównego akcjonariusza, Commerzbanku A.G. w kwocie równej 850 mln CHF. Jednocześnie w skumulowanej luce niedopasowania przepływów pieniężnych na koniec 2014 roku uwzględnione zostało zadłużenie wobec Commerzbanku A.G., pozostające do spłaty w roku 2015 w kwocie równej 850 mln CHF.

W 2014 roku płynność Banku kształtowała się na bezpiecznym poziomie, co było odzwierciedlone w kwocie nadwyżki środków płynnych nad zobowiązaniami krótkoterminowymi w terminach miary ANL oraz w poziomach miar regulacyjnych. Zanotowany minimalny poziom luki ANL związany był w głównej mierze z nagłym odpływem środków zdeponowanych przez klienta finansowego.

Niedopasowanie luki ANL w terminach do 1 miesiąca oraz do 1 roku w ciągu 2014 roku oraz miar regulacyjnych M1, M2 oraz LCR przedstawia poniższa tabela:

 

 
Miara* 2014
31.12.2014 średnia maksimum minimum
ANL 1M 11 169 7 104 13 052 1 142
ANL 1Y 11 180 8 183 13 389 3 939
M1 12 302 9 039 15 006 4 993
M2 1,52 1,36 1,70 1,16
LCR** 149% 134% 149% 114%
prev next

(*) – miary ANL oraz M1 są wyrażone w mln zł, podczas gdy M2 jest  miarą relatywną wyrażoną w postaci ułamka dziesiętnego,

(**) – statystyki dla LCR obejmują okres od 31 marca 2014 (w związku ze zmianą metodologii kalkulacji tego współczynnika od końca marca 2014 roku). 

Miary pokrycia długoterminowego (M3, M4) odznaczały się wysoką stabilnością na bezpiecznym poziomie, powyżej minimum określonego przez regulatora równego 1. W szczególności M3 oscylowało w zakresie od 4,61 do 6,05 w 2014 roku, podczas gdy M4 w zakresie od 1,19 do 1,33. Miara LCR pozostawała na bezpiecznym poziomie, znacznie przekraczającym 100%.

Źródła finansowania

Założenia strategiczne dotyczące dywersyfikacji źródeł finansowania i rentownej struktury bilansu odzwierciedlone są w planie finansowym mBanku za pomocą wybranych mierników m.in. wskaźnika L/D (Loans to Deposits). Mierzy on określoną relację kredytów do depozytów w celu utrzymania stabilnej struktury bilansu. W ciągu roku 2014 wartość wskaźnika L/D uległa poprawie z poziomu 110,6% do poziomu 103%. Od 2014 roku obliczany jest wskaźnik stabilnego finansowania (SFPR - Stable Funding Position Ratio). Na koniec 2014 roku wskaźnik ten wynosił 103,8%. Bank buduje stabilną bazę depozytową poprzez oferowanie klientom produktów depozytowych, inwestycyjnych oraz programów regularnego i celowego oszczędzania jak również w ramach depozytów operacyjnych spółek zależnych. Środki pozyskiwane od klientów Banku stanowią główne źródło finansowania działalności. Drugim pod względem wielkości źródłem finansowania, jest portfel długoterminowych pożyczek od banków (powyżej 1 roku), w tym głównie od Commerzbanku (Nota 28). Wspomniane pożyczki, łącznie z pożyczkami podporządkowanymi (Nota 31) stanowią podstawowe źródło finansowania portfela kredytów hipotecznych w CHF. W związku z zawieszeniem sprzedaży kredytów hipotecznych w CHF następuje sukcesywne zmniejszanie się należności Banku w tej walucie wynikające ze stopniowego spłacania się portfela. Środki uzyskane ze spłaty wspomnianych kredytów są wykorzystywane do pomniejszenia zadłużenia Banku w CHF w stosunku do głównego akcjonariusza. W roku 2014 zadłużenie wobec Commerzbanku A.G zostało zredukowane o 850 mln CHF.

Ponadto do finansowania się (w tym w walutach obcych) Bank wykorzystuje średnioterminowe i długoterminowe instrumenty, w tym finansowanie w postaci linii kredytowych zarówno w ramach Grupy Commerzbanku, jak i na rynku międzynarodowym (kredyty z EBI) oraz transakcje FX swap i CIRS. W 2014 roku w ramach Programu Emisji Obligacji (EMTN), Bank pozyskał 1 mld EUR.

Przy podejmowaniu decyzji co do finansowania, mając na celu optymalne dostosowanie struktury terminowej źródeł finansowania do struktury długoterminowych aktywów, Bank bierze pod uwagę poziomy nadzorczych miary płynności oraz wewnętrznie ustanowione limity płynności.

Grupa mBanku S.A.

Ryzyko płynności w Grupie mBanku generowane jest głównie przez pozycje mBanku. Nie mniej jednak monitorowaniu podlega również poziom ryzyka płynności w spółkach Grupy mBanku, gdzie ryzyko płynności zostało uznane za istotne. W spółkach generujących największe ryzyko płynności (mHipoteczny, mLeasing oraz mDom Maklerski) Bank monitoruje poziom ryzyka płynności w trybie dziennym. Dane przekazywane przez powyższe spółki pozwalają na raportowanie kontraktowego niedopasowania przepływów pieniężnych jak również kalkulację urealnionej luki przepływów pieniężnych konstruowanej na bazie modelu ANL i opartej o założenia modelowania wybranych produktów zgodnie z profilami ryzyka, możliwościami finansowania i specyfiką produktów danej spółki. Kształtowanie się poziomów urealnionej, skumulowanej luki niedopasowania przepływów pieniężnych dla Grupy mBanku przedstawione zostały w poniższej tabeli:

 

 
Wartość urealnionej, skumulowanej luki niedopasowania przepływów pieniężnych (w mln zł)
Przedział czasowy 31.12.2014 31.12.2013
do 3 dni roboczych  8 329 7 296
do 7 dni kalendarzowych 8 329 7 722
do 15 dni kalendarzowych 8 893 7 348
do 1 miesiąca 12 589 7 754
do 2 miesięcy 14 125 8 050
do 3 miesięcy 14 969 7 109
do 4 miesięcy 15 336 7 148
do 5 miesiąca 15 539 7 235
do 6 miesięcy 15 901 7 004
do 7 miesięcy 15 520 6 034
do 8 miesięcy 15 819 6 167
do 9 miesiąca 15 684 6 114
do 10 miesięcy 12 505 6 134
do 11 miesięcy 12 424 6 040
do 12 miesięcy 12 717 6 110
prev next

W pozostałych spółkach z uwagi na mniejsze sumy bilansowe i prostsze produkty bilansowe proces odbywa się w trybie miesięcznym w oparciu o zagregowaną informację o niedopasowaniu kontraktowym terminów przepływów finansowych przekazywaną przez wspomniane spółki do Departamentu Ryzyka Rynków Finansowych.

3.10.1  Przepływy środków pieniężnych z transakcji na niepochodnych instrumentach finansowych

Poniższa tabela zawiera wartości przepływów środków pieniężnych wymaganych do zapłacenia przez Grupę, wynikających z zobowiązań finansowych. Przepływy zaprezentowano na datę bilansową w podziale według pozostałego umownego terminu wymagalności. Kwoty denominowane w walutach obcych zostały przeliczone na złote według średniego kursu NBP z dnia bilansowego. Kwoty ujawnione w analizie terminów wymagalności to umowne niezdyskontowane przepływy środków pieniężnych.

Zobowiązania (według umownych terminów wymagalności) na dzień 31.12.2014 r.

 
  do 1 miesiąca od 1 do 3 miesięcy od 3 miesięcy do 1 roku od 1 roku do 5 lat powyżej 5 lat Razem
Zobowiązania wobec banku centralnego - - - - - -
Zobowiązania wobec innych banków 2 157 014 20 941 3 028 226 8 467 080 12 423 13 685 684
Zobowiązania wobec klientów 57 838 987 7 595 466 3 475 053 2 444 201 2 401 412 73 755 119
Zobowiązania z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych 397 577 69 873 2 756 909 4 897 972 3 046 975 11 169 306
Zobowiązania podporządkowane 896 043 7 675 62 494 2 247 576 1 507 545 4 721 333
Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe 17 074 38 865 60 647 12 752 5 749 135 087
Pozostałe zobowiązania 934 160 37 438 188 628 6 961 5 749 1 172 936
Zobowiązania razem 62 240 855 7 770 258 9 571 957 18 076 542 6 979 853 104 639 465
Aktywa (według oczekiwanych terminów zapadalności)
Aktywa razem 16 277 193 5 301 846 17 202 800 47 581 194 41 644 406 128 007 439
Luka płynności netto  (45 963 662)  (2 468 412) 7 630 843 29 504 652 34 664 553 23 367 974
prev next

Zobowiązania (według umownych terminów wymagalności) na dzień 31.12.2013 r.

 
  do 1 miesiąca od 1 do 3 miesięcy od 3 miesięcy do 1 roku od 1 roku do 5 lat powyżej 5 lat Razem
Zobowiązania wobec banku centralnego - - - - - -
Zobowiązania wobec innych banków 4 931 691 2 266 838 1 455 441 11 199 914 17 175 19 871 059
Zobowiązania wobec klientów 52 817 585 4 155 216 3 726 858 1 078 814 2 127 598 63 906 071
Zobowiązania z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych 92 576 87 594 550 798 4 706 992 212 733 5 650 693
Zobowiązania podporządkowane 28 676 33 369 50 624 2 251 561 1 773 562 4 137 792
Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe 20 219 21 340 34 098 8 833 2 678 87 168
Pozostałe zobowiązania 810 702 21 666 182 192 6 542 10 155 1 031 257
Zobowiązania razem 58 701 449 6 586 023 6 000 011 19 252 656 4 143 901 94 684 040
Aktywa (według oczekiwanych terminów zapadalności)
Aktywa razem 15 389 793 4 015 967 13 149 705 43 696 476 41 309 574 117 561 515
Luka płynności netto  (43 311 656)  (2 570 056) 7 149 694 24 443 820 37 165 673 22 877 475
prev next

Aktywa, zapewniające realizację wszystkich zobowiązań oraz zobowiązań do udzielenia kredytów, obejmują gotówkę, środki pieniężne w banku centralnym, środki w drodze oraz obligacje skarbowe i inne uznane obligacje, należności od banków, kredyty i pożyczki udzielone klientom.

W normalnej działalności część z kredytów udzielonych klientom, których umowny termin spłaty przypadał w ciągu roku, zostanie przedłużona. Ponadto, część dłużnych papierów wartościowych została zastawiona jako zabezpieczenie zobowiązań. Grupa mogłaby zapewnić środki pieniężne na nieoczekiwane wypływy netto, sprzedając papiery wartościowe oraz korzystając z innych źródeł finansowania, takich jak rynek papierów zabezpieczonych aktywami.

3.10.2. Przepływy środków pieniężnych z pochodnych instrumentów finansowych

Pochodne instrumenty finansowe rozliczane w kwotach netto

Do pochodnych instrumentów finansowych rozliczanych przez Grupę na bazie netto należą:

  • pochodne transakcje futures,
  • kontrakty na przyszłą stopę procentową (FRA),
  • opcje,
  • warranty,
  • kontrakty swap na stopę procentową (IRS),
  • kontrakty swap na stopę procentową w walucie obcej (CIRS),
  • kontrakty forward na papiery wartościowe.

W poniższej tabeli przedstawiono zobowiązania finansowe Grupy z tytułu transakcji na powyższych instrumentach finansowych, dla których wycena na koniec 2014 roku jest ujemna, pogrupowane w odpowiednich pozostałych umownych terminach zapadalności na datę bilansową, prezentowane w wartości nominalnej (niezdyskontowanej) poza pozycjami Inne do 1 miesiąca oraz pozycją Pochodne transakcje futures, które przedstawione zostały w wartościach bieżących (zdyskontowanych). Kwoty denominowane w walutach obcych zostały przeliczone na złote według średniego kursu NBP z dnia bilansowego.

31.12.2014

 
Pochodne instrumenty finansowe, które będą rozliczone na bazie netto do 1 miesiąca od 1 do 3 miesięcy od 3 miesięcy do 1 roku od 1 roku do 5 lat powyżej 5 lat Razem
Kontrakty na przyszłą stopę procentową (FRA) 20 938 29 491 66 344 13 027 - 129 800
Kontrakty Overnight Index Swap (OIS) 1 605 347 7 587 - - 9 539
Kontrakty swap na stopę procentową (IRS) 111 390 430 978 911 220 2 676 074 549 025 4 678 687
Kontrakty swap na stopę procentową w walucie obcej (CIRS) 11 028 884  (4 969) 4 757 - 11 700
Opcje 2 806  (1 014)  (10 521)  (14 553) 128  (23 154)
Pochodne transakcje futures - 11 - - - 11
Inne 147 - 5 944 - - 6 091
Pochodne instrumenty finansowe, które będą rozliczone na bazie netto razem 147 914 460 697 975 605 2 679 305 549 153 4 812 674
prev next

31.12.2013

 
Pochodne instrumenty finansowe, które będą rozliczone na bazie netto do 1 miesiąca od 1 do 3 miesięcy od 3 miesięcy do 1 roku od 1 roku do 5 lat powyżej 5 lat Razem
Kontrakty na przyszłą stopę procentową (FRA) 24 579 42 585 36 516 10 367 - 114 047
Kontrakty Overnight Index Swap (OIS) 1 486 6 502 2 031 - - 10 019
Kontrakty swap na stopę procentową (IRS) 118 711 238 008 485 753 1 056 215 229 328 2 128 015
Kontrakty swap na stopę procentową w walucie obcej (CIRS) 638 - - 18 122 - 18 760
Opcje 4 575 11 625 37 252 7 836 1 023 62 311
Pochodne transakcje futures - 96 - - - 96
Inne 67 21 - - - 88
Pochodne instrumenty finansowe, które będą rozliczone na bazie netto razem 150 056 298 837 561 552 1 092 540 230 351 2 333 336
prev next

Pochodne instrumenty finansowe rozliczane w kwotach brutto

Do pochodnych instrumentów finansowych rozliczanych przez Grupę na bazie brutto należą pochodne walutowe instrumenty finansowe: walutowe kontrakty forward oraz walutowe kontrakty swap.

W poniższej tabeli przedstawiono pochodne zobowiązania/należności finansowe Banku, które będą rozliczone na bazie brutto, pogrupowane w odpowiednich pozostałych umownych terminach zapadalności na datę bilansową. Kwoty denominowane w walutach obcych zostały przeliczone na złote według średniego kursu NBP z dnia bilansowego.

 31.12.2014

 
Pochodne instrumenty finansowe, które będą rozliczone na bazie brutto do 1 miesiąca od 1 do 3 miesięcy od 3 miesięcy do 1 roku od 1 roku do 5 lat powyżej 5 lat Razem
Pochodne instrumenty walutowe:
 - wypływy 13 082 812 5 126 921 3 776 553 416 470 - 22 402 756
 - wpływy 13 094 178 5 133 165 3 769 438 412 353 - 22 409 134
prev next

31.12.2013

 
Pochodne instrumenty finansowe, które będą rozliczone na bazie brutto do 1 miesiąca od 1 do 3 miesięcy od 3 miesięcy do 1 roku od 1 roku do 5 lat powyżej 5 lat Razem
Pochodne instrumenty walutowe:
 - wypływy 9 009 623 1 826 470 2 830 234 165 784 - 13 832 111
 - wpływy 9 022 689 1 813 370 2 852 658 156 595 - 13 845 312
prev next

Kwoty ujawnione w tabeli to niezdyskontowane umowne wypływy/wpływy pieniężne.

Wartości zaprezentowane w powyższej tabeli to nominalne kwoty przepływów pozostające do rozliczenia z tytułu pochodnych walutowych instrumentów finansowych, podczas gdy w Nocie 20 zostały zaprezentowane wartości nominalne wszystkich umownie otwartych transakcji pochodnych.

Szczegółowe informacje dotyczące ryzyka płynności pozycji pozabilansowych przedstawiono w Nocie 36.